انجمن علوم دامی دانشگاه گنبدکاووس

38......نقش بندپایان در ارزش پوست و چرم قبل از کشتار

بندپایان با داشتن 1میلیون پرجمعیت ترین شاخه جانوران محسوب می شوند و حدود سه چهارم تمام انواع جانوران جهان را شامل می شوند خصوصیات مشترک این جانوران داشتن پاهای بندبند می باشد و زمان پیدایش بندپایان اولیه مطعلق به 1میلیارد سال پیش است که موجودات پرسلولی باقرینه دوطرفه و فاقد اسکلتداخلی اند وبدن بامادهای بنام کیتین تشکیل شده وازنظر تکاملی همانندی زیادی باکرمهای پهن دارند.

سلسله اعصاب وچشمها وسایر اعضا حسی اکثربندپایان بخوبی رشد کرده وباعث شده بتوانند در برابر تحریکات محیطی واکنش سریع نشان دهند در حشرات 50هزارنوع زندگی انگلی دارند

انواع انگلهای خارجی دام

بندپایان انگلی اغلب متعلق به دسته حشرات وراسته آکارینها می باشند ازاین میان انواع حشرات میتوان ککها شپشها مگسها و پشه ها و از راسته آکارینها کنه ها وجربها می توان اشاره نمود

کنه ها

بندپایان بدون آرواره و شاخک وبال هستند شکل گرد یابیضی وطول 1الی 15میلیمتر دارند بدن ازسطح پشتی محدب و ازسطح شکمی مسطح هستند و برحسب پوشش سخت ونرم تشکیل یافته وکنه های سخت مثل هیالوما 15هزار تخم می گذارند . کنه های نرم تا هزار تخم می گذارند

خسارت اقتصادی

دانشمندان ثابت کردهاند که در اثر وجود 50کنه بوفیلوس یابیشتر روی هر گاو دریک گله صد راسی گاو گوشتی تا 4تن از تولید آن کم میشود

پوست دام در اثر نیش کنه ها بطوری صدمه دیده که حتی پس از التیام از ارزش آن در چرم سازی کاهش میابد

جربها

ای انگلها شباهت زیادی به کنه ها دارند و دارای سر کاذب کوچک و بدن قطعه ای بوده ودر سطح پشتی وشکمی مسطح اند برخی انگل دائمی بوده وبرخی زندگی آزاد ولی بطور اتفاقی انگلی می باشند

انواع جربها

جرب دمودسی

عامل بیماری معمولا در حفره های مو و غدد چربی سطح پوست حیوان زندگی می کنند و در گاو باعث بروز تاولهای کوچکی در ناحیه گردن و سر وشانه می شود وبنظر میرسد نیمی از انسانها به نوع بی خطر آن که در غددچربی بینی هست مبتلا میشوند

جرب سارکوپتی

محل زندگی زیر لایه پوستی میزبان است و در اثر تغذیه وفعالیت پوست دام ضخیم وناسالم گردد این جرب در لایه های داخلی پوست دام دالان هایی حفر و در انتهای آن تخم گذاری می نماید که این دالان ها مملو از تخم ومدفوع جرب می شود آلودگی در زمستان بیشتر از تابستان است

جرب پسوروپتی

در گاو گوسفند واسب بیشتراست وقسمتهای دارای پشم و مو را مبتلا می کند پوست را سوراخ کرده واز خون تغذیه مینماید این جرب دارای 9روز سیر تکاملی است ریزش پشم یکی از عوارض این بیماری است

جرب پسورگیتی

انگل در لایه زیر پوست زندگی میکند وباعث ایجاد خارش شدید می شود دام پشمهارا به اجسام مختلف مالیده و گاز میگیرد که پشم بدمنظره و خسارت زیادی وارد می آید در بعضی گله های استرالیایی 25تا35درصد از ارزش پشم کاهش یافته.

جرب کوریوپتی

در گاو گوسفند و اسب دیده شده و بیشتر پاها مبتلا ودر قائده دم باعث ترکهای پوستی می شود ریزش مو ودلمه زدن از عوارض این بیماری است

نقش بیماری زایی :

بطور کلی در اثر ابتلا زخمها وجراحات پوستی پدید می آید که در معرض حمله میکروبها قرار می گیردو ارزش پوست و پشم کاهش میابد

دراثر ابتلاگوسفند به جرب پسوروپتی ممکن است تا 200گرم از پشم وتا 20کیلو از وزن زنده دام کاهش یابد

شپش ها

اگرچه بال ندارند ولی جز بالداران اولیه محسوب می شوند وازقسمت سر سینه وشکم تشکیل شده وطول بدن 1الی 10میلیمتراست و برحسب ضمائم دهانی به دو نوع جونده و مکنده تقسیم میشوند شپش انگل دائمی دام است ودارای میزبان اختصاصی می باشد درنوع جونده ازبقایای سلولهای مرده وفضولات تغذیه می نماید ولی مکنده پوست راسوراخ واز خون تغذیه مینماید

دراثر ابتلا دام کم اشتها وناآرام میشود وپوست رابه اجسام مالیده وگازمیگیردکه پشم بدحالت وضمخت و پیچیدگی پیدامی کند و در اثر لیسیدن مقداری پشم بصورت گلوله درآمده ووارد معده میشودپشم دام مبتلا ازنظرکیفی تنزل میکند

در آمریکا سالانه ازنظر کاهش تولید و هزینه های مبارزه بر علیه آن حدود 100میلون دلار خسارت وارد می شود.

راسته دوبالان

نوزاد اغلب مگسها کرمی شکل بوده وپاهای حرکتی ندارند وبعضی نوزادان انگلی درون پوست زخمها و درون حفرات طبیعی بدن دامها قرارگرفته وممکن است شروع به مهاجرت در داخل بدن نمایند .

مگسها میتوانند 1الی6میلیون عددجرم حمل وتا 6کیلومتر پرواز نمایند

خسارات اقتصادی راسته دوبالان

1- کاهش کیفیت وتولید

مقدارقابل توجهی از کل کاهش تولیدات دامی ناشی از انواع انگلهای حیوان مربوط به پشه ها ومگسها است ودام ضعیف لاغر وکم خون شده وتولیدشیر وگوشت کاهش میابد وازمرغوبیت پشم وپوست کاسته می شود

2- عوارض مربوط به نیش زدن

در اثر نیش زدن خارش شدیدی تولید شده وامکان دارد محل گزش زخم شود و آلودگی ثانویه بوجود آورد

میاز

ازکلمه یونانی گرفته شده و به معنی مگس است بطور کلی آلوده شدن بافتها و اندام مختلف بدن دام است

میازها به دستجات زیر تقسیم می شوند:

1-خون خوار 2-میازپوستی 3- میاززیرپوستی 4- میاززخم یا گوشت 5-میاز حفرات بدن 6-میازگوارشی 7-میازدستگاه ادراری 8-میازسریا قائده شاخ

میازپوستی

این عارضه بیشتر در هوای گرم ومرطوب رخ می دهد و روی پوست دامهایی که کثیف وخیس و پوست ترکدار و چین خورده دارند رخ میدهد وبه پوست دامهای سالم هم حمله میکند

میاززیرپوستی

مگسهای از جنس هیپودرما در ناحیه پا یا زیر شکم تخمگذاری کرده وبعداز 7روز تبدیل به نوزادانی میشوند که پوست راسوراخ وبمدت6تا 9ماه درداخل بدن حیوان مهاجرت میکنند و پس از عبور از مسیرهای مختلف که شامل نواحی مری وگاه طول نخاعمیشود ،به زیر پوست قسمت پشت دام رسیده وحدود2.5سانت طول دارند که جهت تنفس سوراخی ایجاد و بعداز مدتی ازآن خارج میشوند که شامل بهترین مناطق ازنظرچرم سازی است

میاززخم یا گوشت

بدن دامهایی که با تیغ یا سایر جراهات ایجاد شده مورد حمله این میازها قرارگرفته که ازخونابه آن تغذیه میکنند وباعث افزایش جراحات میشود که به این حالت کرم زدگی گوشت گویند در برخی مواردمنجر به مرگ دام می شود

تهیه کننده:

آقای مهندس مرتضی شیرینی

*****88~87******** 

درپایان به نمایندگی از کلیه دانشجویان رشته پرورش گاو وگاومیش ازراهنماییهای آقای دکترمسلمی پور

تشکرمینمایم.