انجمن علوم دامی دانشگاه گنبدکاووس

....آفلاتوکسین

مقدمه :

افلاتوکسین ها گروهی در حدود 20 نوع ترکیب سمی می باشند که از قارچهایی همچون آسپرژیلوس فلاووس و آسپرژیلوس پاراز تیکیوس بر روی مواد غذایی می باشندکه به دلیل سرطانزایی و سمیت بالا از دیگر سم ها دارای اهمیت بیشتری می باشند .

A جنس وf گونه اثرات عمده افلاتوکسین سرطانزایی ، ناقص الخلقه زایی ، جهش زایی

تاریخچه :

اولین بار در انگلستان در سال 1960 یک بیماری که بیماری x نام داشت باعث تلف شدن جوجه بوقلمون های زیادی شد که با تحقیق هایی که انجام شد مشخص شد که بر اثر قارچ Asperielos Flavos که سم Aflatoxin تولید می کنند می باشد که دانه پلیت شده بوده است .

توضیح :

در کل چهار نوع افلاتوکسین عمده به نام های B₁وB و G₁    G₂ و همچنین M₂,M₁ کم از B₂ , B₁   می شوند و در شیر دام شیرده قابل مشاهده است و همچنین G₂ B₂ از G₁ , B₁ مشتق شده و خطرناکترین آنها B₁ می باشد که سمی ترین و سطانزاترین آنها بوده و در گونه های مختلف باعث سرطانزایی در کبد می شود . نامگذاری افلاتوکسین ها بر اساس باز تابش نور فرابنفش به آنها می باشد که B2, B1 بازتابش آبی و G2 G1 بازتابش سبز دارند. آپرژیلوس فلاووس B2 , B1 را تولید کرده و آپرژیلوی پارانویتکیوسی هر چهار نوع را تولید می کند.

سم افلاتوکسین ابتدا وارد معده شده و جذب می گردد و سپس وارد کبد شده و به متابولیتهای سمی و غیر سمی تبدیل شده و از راه شیر وارد و دفع می شود افلاتوکین M1 , G1 , B1 باعث سرطان در انواع گونه ها می شوند.

G1 =317 h12 O7 b1= 317 h12 o4

G2 = c17 h14 o7 b2 = c17 h14 o6

محیط رشد :

فاکتورهایی که جهت رشد قارچی ها مورد اهمیت است می توان به تعویق افتادن زمان خشک نمودن بالا بودن درصد رطوبت ، شرایط نگهداری ( از نظر رطوبت و دما ) حساسیت فردی از لحاظ سن، جنس، گونه ، تغذیه به طوری که حیوانات جوان بیشترین حساسیت را دارند.

محیط مناسب برای رشد افلاتوکسین رطوبت ماده اولیه باید بیش از 15% و دمای محیط حداقل 25 درجه و هوای کافی که اگر شرایط مناسب باشد طی چند ساعت سم تولید می شود اثرات سمی افلاتوکسین ها به میزان سم، مدت زمان تاثیر و گونه آنها بستگی دارد.

ضایعات ایجاد شده :

مهمترین اثرات زیستی افلاتوکسین ها جلوگیری از سنتز RNA ، پروتئین، اختلال در اعمال کبدی ، نقصان ایمنی بدن با توجه به پیوندهایی که با DNAو RNA و پروتئین ها که از طریق ممانعت در مرحله ترجمه است.

اثرات افلاتوکسین ها :

1ـ کوتاه مدت : که شامل مسمومیت حاد می باشد که علائم آن آسیب های کبدی، نشانه های عصبی و تشنج و ممکن است مرگ ناگهانی را به همراه داشته باشد.

2ـ بلندمدت : مسمومیت مزمن بوده که در اثر مصرف ناچیز در درازمدت است و باعث کاهش ضریب تبدیل، کاهش افزایش وزن روزانه، کاهش تولید، و کاهش تولید مثل ، کاهش سیستم ایمنی بدن که باعث افزایش حساسیت در بیماری های عفونی می شود.

علائم اصلی در گوساله : کوری، چرخش ، دندان قرشه ، اسهال و زور زدن می باشد و در نهایت ممکن است تشنج رخ دهد.

علائم بعد از مرگ :

کمرنگ ، فیبروز و سفت شدن کبد، نکروز لبهای کبد و رشد بیش از حد مجاری صفراوی ، کلیه های گاو مبتلا ممکن است زرد رنگ باشد، آسیب و خیز در مزانتر هم ممکن است دیده شود و همچنین گسترش ضایعات کبدی منجر به اختلال در تشکیل لخته خواهد شد که بخاطر نقص در سیستم انعقادی بدنی است. گوسفند به این سم مقاوم است و افلاتوکسین هایی که به گوسفند داده شده تجزیه شده است.

پایداری :

سم افلاتوکسین در غذا و محصولات غذایی پایدار بوده و نسبت به حرارت مقاوم می باشد به طوری که در دمای خشک 250 درجه و حرارت مرطوب 120 درجه سانتی گراد بیشتر اثرات خود را حفظ می کند اما ممکن است که در اثر تابش خورشید کیفیت خود را از دست بدهد و همچنین M1 در پنیری که در شیر آلوده تهیه شده باشد حداقل 3 ماه پایدار است.

میزان مجاز :

اگر میزان افلاتوکسین به مدت طولانی و کمتر از 10 میکروگرم وزن بدن B1 مصرف کند به عوارض زودگذر و موقت مبتلا می شود اما اگر این میزان به 50 میکروگرم برسد اثرات بالینی مهمی رخ می دهد.

در گوساله افلاتوکسین دریافتی اگر ppb 150 باشد رشد کاهش ولی اگر به بیش از ppb 600 برسد ضایعات کبدی ، خونریزی در اندامهای داخلی و حتی مرگ مشاهده می شود.

میزان مجاز هم برای اکثر گونه ها MG/KG 10تا 5/0 می باشد.

میزان افلاتوکسین مجاز در خوراک انسان و دام ppb 20 و شیر خام ppb 5/0 و اگر کمتر از ppb 3/0 باشد در حد ایده آل است.

روش های تشخیص :

یکی از روش های آسان و ارزان برای تعیین افلاتوکسین در مواد غذایی استفاده از کاغذ کروماتوگرافی ( tlc ) که در زیر نور فرابنفش مشاهده می شود و روش کروماتوگرافی مایع با بهره وری بالاتر ولی گرانتر است و همچنین روش دیگری هم وجود دارد که بر اساس ترتیب آنتی بادی ها و افلاتوکسین ها پی ریزی شده است به نام elisa اندازه گیری در ادرار بهترین روش برای اندازه گیری سم در غذا و جیره می باشد.

کنترل و پیشگیری :

1ـ جداسازی فیزیک 2ـ غیر فعال کردن توسط حرارت 3 ـ توسط میکروبها 4ـ پرتونگاری 5ـ جذب از محلول 6ـ تخمیر

یکی از روشهای جلوگیری از آلودگی در مراحل تولید، ذخیره سازی و مصرف غذا می باشد که با خشک نمودن غلات برداشت شده و با استفاده از مواد محافظت کننده ها ضد قارچی است و همچنین باید در تمامی مراحل از روشهای کنترل کیفی استفاده نمود همچنین برای تجزیه افلاتوکسین ها از اسیدها قلیاها، آلدئیدها، ترکیبات اکسید کننده و برخی گازها مانند گاز امونیاک در فشار و درجه حرارت بالا استفاده می شود.

در بین مواد شیمیایی استفاده از آمونیاک و بی سولفتید سدیم اشکالات دیگر مواد شیمیایی را ندارند.

باید توجه داشت که مواد مشکوک آلوده به افلاتوکسین پس از آلوده زدایی نباید به گاوهای شیری به خاطر M1 گوساله ها به خاطر حساسیت بالا نباید استفاده شود همچنین مواد مغذی مانند پروتئین چربی ها، ویتامینها، عناصر کمیاب ، مواد افزودنی نظیر آتی بیوتیکها باعث کاهش اثرات سمی افلاتوکسین ها

 میــگرددو روشهای جــاذب غیر آلی که به جاذبهای شیمیایی معروف هستند هم مورد اســتفاده قرار می گیرند مانند سیئیکات، آلومینیوم و سدیم و ...

در نهایت می توان از اسید بنزوئیک و اسید پروبیوتیک استفاده کرد به عنوان محافظت کننده ی مواد غذایی ذخیره ای البته اگر مقدار پروبیوتیک از حد مجاز کم باشد باعث تحریک بیوسنتز افلاتوکسین می شود.

سالانه 20% محصولات کشاورزی سم دارند.

تهيه كننده:

آقاي مهندس هادي راحتي

************88~87*************

29..... صلابت نعشی Rigor mortily  :

پدیده ای است در زمان پس از کشتار حین تغییراتی در عضلات دام کشته شده که به علت پایین آمدن میزان ATP با سفت شدن ماهیچه همراه است. هنگامیکه ATP به 80درصد مقدار اولیه برسد صلابت شروع خواهد شد.

 بعد از کشتار به علت توقف جریان خون و نرسیدن اکسیژن و مواد غذایی به بافتها عدم خروج مواد زاید متابولیک توسط جریان خون ‍تغییرات قابل ملاحظه ای در بافت عضلانی حاصل خواهد شد.

این تغییرات با تجزیه ی ATPشروع می شود.به موازات آن سنتزATP به صورت بی هوازی به وسیله ی فسفردارشدن گلیکویتیک انجام می گیرد به طوری که تامدتی میزانATP پایین نمی آید.

تجمع اسیدلاکتیک موجب نزول مداوم PHدر گوشت شده که این امرسبب غیرفعال شدن تروپونین ودرنتیجه بالا رفتن میزان فعالیت آنزیم ATP آز شده تجزیه ی ATPباسرعت بیشتری انجام شده از طرفی تازمانی که ذخایرگلیکوژن وکرآتین فسفات وجود دارد سنتز ATPنیز وجودخواهد داشت باروبه تمام شدن ذخائرسنتز ATPنیز کمترشده وسرانجام متوقف شده وهمزمان اثرنرم شدگی هم ازبین رفته وماهیچه هم حالت ارتجاعی خودرا از دست داده وسفت شده وقدرت انبساط آنها 5تا10درصدکم شده وعضلات واردصلابت شده واین صلابت به طور همزمان درسراسر بدن ایجادنمی شود ترتیب شروع شده آنها ازماهیچه هایی شروع شده که تا آخرین لحظات قبل از کشتار فعالیت داشته اندجمودمعمولاازقلب شروع شده سپس عضلات دیافراگم گردن وپس سرگوش زبان ماهیچه های سردستها وپاها وسرانجام کمروشکم رافرا گرفته. 

عوامل مثبت موثربه صلابت فعالیت ونوع تغذیه :

دام هایی که به طورمرتب درتمام عمرفعالیت مناسب عضلانی دارند واز ذخیره ی بالای گلیکوژنی وکراتین فسفات برخوردار بوده صلابت دیرتر در نعش آنهاظاهرشده گوشت آنها PHنهایی پایینی دارد.

تغذیه ی غنی از مواد قندی بویژه یکی دو هفته قبل از کشتارنیز موجب بالا رفتن ذخائرگلیکوژنی وتغییرات پس از کشتار به صورت مطلوب می باشد.

 

عوامل منفی باعواملی که باعث کاهش ذخائر گلیکوژنی شده

 خستگی شدید

گرمازدگی

 هیجان زدگی

 بیماربودن دام در حین کشتار

 برای بهبود بخشیدن به وضعیت تغییرات پس از کشتار

ازکشتن دامهای خسته(تازه ازراه رسيده) ،گرمازده وتحریک شده جلوگیری كرده

 تذكر:6تا12ساعت قبل ازکشتاربايد به دام استراحت داده شود 

تهيه كننده:

خانم مهندس م حسيني 

*****************88~87*****************

30......گوشت:

عبارت است از مجموعه ای از بافتهای عضلاني، پيوندي، كه از لاشه حيوان ذبح شده به دست مي آيد گوشت بعلت دارا بودن مواد مختلفي از قبيل پروتئين ، چربي، املاح و غيره يكي از بهترين و غني ترين منابع پروتئيني براي مصارف انساني محسوب مي شود در ضمن آن فسادپذيري بالائي برخوردار است. گوشت گاو 70% آب، 22% پروتئين، 5% چربي ،1% املاح و 2% كربوهيدرات دارد اگر ميزان چربي موجود در گوشت تغيير كند تركيبات تغيير مي‌كند.

 

دام هایی که برای کشتار و تامین گوشت در نظر گرفته می شوند در معرض دو نوع آلودگی قرار می گیرند

1-آلودگیهای اولیه :

شامل ابتلا به انواع بیماریهای دامی یا مشترک بین انسان و دام (بیش از 400 ) نوع است .

2-آلودگیهای ثانویه:

در حین عمل کشتار، حمل و نقل و عرضه در شرایط غیر بهداشتی

ويژگيهاي ظاهري گوشت قرمز سالم چيست •بايد دركشتارگاه هاي مجاز تهيه شده و داراي مهر دامپزشكي باشد .
•ظاهر آن لزج و چسبنده و مترشح نباشد همچنين خشك و يا چروكيده بودن از علايم نگهداري گوشت در شرايط نامناسب و غير بهداشتي است .
•داراي نقاط خونريزي و دانه هاي غير عادي نباشد.
•عضلات سفتي و قوام طبيعي داشته باشد و با فشار انگشت پس از برداشتن انگشت به حالت اوليه برگردد.
•بوي گوشت در حالت طبيعي و سلامت بودن بوي مخصوص لاشه هاي كشتاري است و هر نوع بوي غير طبيعي و نامطبوع مانند ترشيدگي, عفونت و گنديدگي , كپك زدگي و يا تعفن علامت فساد گوشت مي باشد .
•رنگ طبيعي گوشت بستگي به نوع دام كشتاري صورتي متمايل به قرمز است .كم رنگ بودن گوشت ممكن است علامت كم خوني و بيماري مزمن دام كشتاري باشد . پر رنگ بودن و تيره رنگي گوشت علامت عدم خروج كامل خون در هنگام ذبح است كه خود از علايم احتمالي ابتلا دام به بيماري عفوني و تب دار يا مرگ دام قبل از كشتار است

هنگام خريد گوشت به چه نكاتي بايد توجه شود ؟
•از خريداري و مصرف گوشت هايي كه بصورت غير مجاز استحصال شده اند مانند گوشت هاي قطعه بندي شده فاقد مشخصات لازم , گوشت چرخ كرده آماده براي عرضه و لاشه هاي فاقد مهر كشتارگاه جدا خودداري شود .
•عرضه و نگهداري گوشت بايد در داخل يخچال هاي ويترين دار صورت گيرد و مقدار گوشت موجود در مغازه بايد متناسب با ظرفيت يخچال هاي موجود در فروشگاه باشد . گوشتي كه در خارج از يخچال نگهداري مي شود را نبايد خريداري نمود .
•گوشت چرخ كرده بايد در حضور مشتري از لاشه مهمور به مهر دامپزشكي و در چرخ گوشتي كه خالي و تميز است تهيه گردد. از خريد گوشت چرخ كرده آماده كه در قصابي ها به صورت فله عرضه مي گردد و يا داراي بسته بندي مناسب با مشخصات بهداشتي كامل نيستند بايد خودداري نمود.

تقلبات گوشت چرخ کرده

1.استفاده از گوشت هایی که به صورت غیر مجاز کشتار شده اند .

2.استفاده از پیه دنبه و چربی اضافی درلاشه

3.استفاده از احشاء دام های کشتاری مانند جگر سفید ، پستان طحال و یا سایر قسمتهای کشتارگاهی.

4.افزودن رنگهای صنعتی برای قرمزنشان دادن گوشت

5.استفاده از گوشت لاشه های مرده و یا حتی گوشت سایر دامها

باکتریهایی که گوشت چرخ کرده را آلوده می سازند

باکتریهای بیما ریزا مثل : سالمونلا، گونه از اشیر شیاکولی ، کمپیلو باکترژژونی، لیستریا منوسیتورژنزو استافیلو کوک آرائوس از جمله مهمترین آلوده کننده های مواد غذایی هستند که رنگ و بویی ندارند و بهترین دما برای رشد و تکثیر این باکتریها 5-60 درجه سانتی گراد میباشد به منظور کاستن از تکثیر و رشد در دمای 4 درجه یا کمتر نگهداری  و حد اکثر طی2 روز مصرف و یا منجمد گردد و به منظور از بین رفتن باکتریهای بیماریزا باید گوشت راحداقل در دمای 71 درجه  حرارت داد.

باکتریها قاردرند از یک ماده غذایی به ماده دیگر منتقل شوند و آن را انتقال عرضی می نامند .

راه های پیشگیری از انتقال آلودگی عرضی :

1.شستن دستها قبل و بعد از تماس با گوشت خام

2.ظروف مخصوص بسته بندی به هیچ وجه مجددا مورد استفاده قرار نگیرد

3.ابزار و سطوحی که در تماس با گوشت خام بوده را با آب گرم ، مایع ظرف شویی و یا مواد ضد عفونی شستشو شود .

4.جهت قطعه قطعه نمودن و آماده سازی گوشت از تخته گوشت بدون خلل و فرج استفاده شود .

5.همبرگر یا گوشت های پخته را در ظروفی که مواد اولیه خام در آن بوده قرار ندهید.

بهترین روش انجماد زدایی گوشت از جمله گوشت چرخ کرده

1.قرار دادن بسته گوشت منجمد در یخچال به مدت 24 ساعت

2.برای رفع انجماد سریعتر می توان از مایکروفر استفاده نمود و هرگز دوباره آن را منجمد نباید کرد

3.هیچ گاه گوشت چرخ کرده را در دمای اتاق بیشتر از 2 ساعت نگهداری نشود. 

نکات بهداشتی در رابطه با عرضه گوشت چرخ کرده

1.صرفا در کارگاه هایی که مجاز و درارای پروانه بهداشتی  است تولید شود

2.نباید هیچ گونه مواد افزودنی و نگهدارنده افزوده شود

3.تمام تجهیزات مورد استفاده باید از مواد زنگ نزن و قابل شستشو ساخته شده باشد

4.حداکثر مدت عرضه 2 روز پس از آن باشد

5.در باید روزانه نمونه برداری و آزمایشات لازم انجام پذیرد

6.باید در ظروف بسته بندی مجاز و استاندارد بسته بندی شود

7.در کلیه مراحل تولید ، توزیع و عرضه باید در دمای 0 تا4 درجه سانتیگراد نگهداری شود

 

تهيه كننده:

آقاي مهندس محمد حسين آستينه

*********************88~87**************

31.....شیر گوسفند وبز

مقدمه

در طول هزاران سال گذشته گوسفند و بز دو منبع مهم تولید شیر به شمار رفته  و پرورش این گونه ها تنها در مناطقی که از نظر آب وهوایی مناسبی برای پرورش و نگهداری گاو به شمار نمی رود محدود شده است. اما همچنان فراورده های گوشفند وبز به طور فزاینده ای توجه بسیاری را به خود جلب نموده است. این توجه روز افزون تا حدی مرهون بازار موفق فروش انواع پنیرهای تهیه شده از شیر گوسفند و بز و مقداری به علت محدودیت های ناشی از سهمیه بندی تولی شیر گاو می باشد لازم به ذکر است که سهمیه بندی تولید شیر گاو و محدودیت ناشی ازآن در مورد تولید سیر سایر دام ها اعمال نمی شود.

روش های عملی شیر دوشی

رفلکس(بازتاب) خروج شیر گوسفند و بز بسیار شبیه مکانیزم تعریف شده در مورد گاو هاست . تحریک پستان در ابتدا سبب بوجود آمدن رفلکس عصبی خاصی شده  وسپس هورمون اکسی توسین تولید می شود که از طریق خون به پستان انتقال یافته و سبب به جریان افتادن شیر می گردد

.شیر دوشی مکانیزم در گوسفند و بز مدت ها پس از ظهور این روش در شیر دوشی گاوها معمول گردید.از نظر تاریخچه، در گذشته اغلب گله های گوسفند و بز گله های کوچکی بوده و غالبا به صورت چرای آزاد پرورش می یافتند. به این ترتیب شیر این دام ها در سطح گسترده ای با دست دوشیده می شد.اولین ماشین شیر دوشی مخصوص گوسفند در سال 1932و با هدف بهبود کیفیت میکروبی شیر به بازار عرضه شد با مشاهده ی فواید بسیار آن ،کاربرد روش شیر دوشی مکانیکی در دهه ی 1950و 1960 رشد چشمگیری نشان می دهد.طرح ماشین از طرح های مربوط به ماشین های شیر دوشی مخصوص گاو اقتباس شد.اما به منظور تطابق با ویژگی های منحصر به فرد گوسفند و بز، اصلاحاتی در سیستم انجام گرفت .برای مثال پستان بز تنها دارای دو سر پستان است.

                                                     تولید شیر در سطح جهانی               

                            منبع :سازمان خواروبار جهانی FAO(1981

                                       مقایسه ترکیب شیر گاو ،گوسفندوبز

 

کاربرد ماشین شیردوشی (شیردوشی مکانیکی) فواید بسیاری به همراه دارد. دامها به جای محیط خارج در سالن شیردوشی  پاکیزه با کف پوش سیمانی دوشیده می شوند. این عمل در بالا بردن سطح بهداشت شیر بسیار موثر بوده و برای دامدار امکان کنترل و پیگیری وضعیت بهداشتی و میزان تولید تک تک دامها را فراهم می آورد.

به همان اندازه که بهداشت در مورد دام اهمیت دارد، رعایت بهداشت در حین عملیات شیر دوشی نیز بسیار مهم و حیاتی است با توجه به این نکته که اغلب فراورده های حاصل از شیر گوسفند و بز مستقیما از شیر خام حاصل از این دامها تهیه می شوند، می توان ادعا نمود که توجه به بهداشت و سلامت این دامها نسبت به گاو اهمیت بیشتری پیدا می کند. ورم پستان در گوسفند و بز بیماری در گاو را می توان در مورد گوسفند و بز نیز توصیه نمود.

کیفیت ترکیبات شیر

یکی از مشخص ترین تفاوتهای موجود میان شیر گوسفند و شیر حاصل از دو گونه حیوانی دیگر کیفیت ترکیبات آن است.همانند شیر گاو،ترکیب شیر سایر گونه های حیوانی در میان نژادهای مختلف همان گونه بر حسب طول دوره شیر آوری،نحوه ی تغذیه،سلامت و بهداشت دام تغییر می نماید.تاثیر جیره ی غذایی بر تولید شیر بز بسیار شبیه اثرات آن در شیر گاو است.مقایسه کیفیت ترکیب شیر و مقادیر میانگین ترکیبات مختلف آن در سه گونه مذکور در جدول فوق ارایه شده است.

از نظر ترکیبات کلی،شیر بز بسیا شبیه گاو است. از سوی دیگر شیر گوسفند پروتیین و چربی بیشتری نسبت به شیر گاو دارد.این تفاوت در تولید فراورده های شیر مزیت مهمی برای تولید کنندگان به شمار می رود به طوری که بخش اعظم شیر استحصالی از گوسفند در تهیه پنیر مورد استفاده قرار می گیرد.که پنیرهای مشهوری نظیر روکفور شیر بز (Roquefort)،فتا(Feta) و منچگو(Manchego)سالهاست از شیر بز و گوسفند تهیه می شوند، امروزه در سراسر دنیا جزو پنیرهای شناخته شده به حساب آمده و ارزش گوسفند و بز را در مقایسه با شیر گاو نمایان تر میسازد بنا براین نیاز وجود روش های تجزیه ای مناسب به منظور تشخیص و سنجش موارد افزون شیر سایر گونه های حیوانی بسیار ضرورت می یابد. چربی شیر گوسفند همواره سفید رنگ است اما در شیر گاو به دلیل وجود نسبت بالایی از مواد کارو تنوییدی ، بویژه در دامهایی که در مرتع تعلیف می شوند،چربی شیر زرد مایل به رتگ کرم می باشد. پنبر فتا تهیه شده از شیر گوسفند سفید رنگ است،اما بدون رنگ زدایی(bleaching)چربی شیر گاو در تهیه پنیر فتا گاهی با مشکل مواجه می شود. 

 

تهیه کننده :

خانم مهندس م صحنه

 

***********88~87****************

32......ارزیابی سیستم کربوهیدرات و پروتیین  برای جیره گاوهای شیری

کربوهیدراتها:

اگرچه فیبربه تنهایی به عنوان یک ماده مغذی در نظر گرفته نمی شوداما وجودآن درجیره دامها ضروری است.

عوامل موثر فیبر درجیره :

1-مصرف غذا

 2- تحریک عمل نشخوار

 3-تنظیمPH

  4-تعادل هضمی درحدمطلوب را باعث می شود.

چنانچه فیبرلیگنینی باشد فیبرکمترهضم میشودعبورآن از دستگاه گوارش آهسته تر است و سبب کاهش مصرف ماده خشک میشود.اگر اندازه ذرات با پلت نمودن یا چاپر کردن علوفه بیش از اندازه کاهش یابد تاثیر حضور فیبر در جیره جهت عمل نشخوار ناچیز خواهد بود.

فیبرخام در برگیرنده سلولز–مقدارمتغیری ازهمی سلولز– لیگنین- سیلیکاو پکتین است.

دیواره سلولی بدون همی سلولزشامل سلولز-لیگنین-ترکیبات نیتروژنی لیگنین شده(پروتیینی که با حرارت صدمه دیده است)ومواد خاکستری غیر قابل هضم میباشد.

بهترین روش اندازه گیری فیبربرای جیره نویسی گاو شیریNDF میباشد.

مقدارفیبربسته به نوع گیاه یا مرحله رشد و شرایط رشد متفاوت است.در کل هر چه فیبر یک غذا بیشتر باشد ارزش انرژی آن کمتراست.

چون پستانداران آنزیمی برای هیدرولیز سلولزیاهمی سلولز تولیدنمیکنند،سرعت بالای هضم الیاف درشکمبه مطلوب میباشد.

گاوهای شیری مانندهمه پستانداران میتوانندازقندهای ساده و نشاسته به عنوان منبع انرژی استفاده کنند.این ترکیبات به سرعت درشکمبه تجزیه و عمدتا به اسید لاکتیک تبدیل میشوند. مقادیر اسیدلاکتیک درشکمبه سبب تغییر  Ph و جمعیت میکروبی شکمبه شده که خود منتهی به کاهش تجزیه الیاف،اسیدوز،سو هاضمه و کاهش چربی شیر میشود .خوراکهای نشاسته ای باید به دقت مصرف شوند،ضمنا مشخص شده است که مقدار نشاسته و قند در جیره ضروری است تا با نیتروژن موجود در خوراکهایی از قبیل سیلاژ،علف چمنی که سریع آزاد میشودجفت شود.

تذکر:میزان نشاسته و قند موجود در کل جیره برای یک گاو شیرده حدود 200-120 گرم در کیلوگرم ماده خشک است که این مقدار در سطوح بالاتر تولید افزایش مییابد.

سرعت هضم سلولز کمترین و قندهای ساده از قبیل گلوکز بیشترین است.

طبق آمار بدست آمده مقدار معینی کربوهیدرات حدود 8% به متان تبدیل شده تا اکسیژن آزاد کند.

پروتئین مورد نیاز گاو شیری

 1-برحسب نیاز دام

2-برحسب نیاز میکروبهای شکمبه

1- نیازهای دام:نیاز بافتها به پروتئین وابسته بوده،نیازپروتئینی میکروبها یا به طور صحیح تر نیاز جمعیت میکروبی شکمبه به نیتروژن به میزان انرژی جیره مرتبط است . میکروبها فقط  درصورتی می توانند انرژی جیره را به  اسید های  چرب فرار تبد یل کنند که نیتروژن کافی ودیگر عناصر از قبیل فسفر و پتاسیم برای تامین نیازهای متابولیکی خوددر اختیار داشته باشند .بنابراین پروتئین تجزیه پذیر مورد نیاز نشخوارکنندگان به انرژِی مصرفی بوده ونه به پروتئین خالص مورد نیاز بافتها با توجه به اینکه اکثرنیاز پروتئین نشخوار کنندگان به وسیله پروتئین میکروبی تولید شده در شکمبه تامین می شود.

پروتئین عبوری مورد نیاز: پروتئین تجزیه پذیر مورد نیاز وسنتز پروتئین میکروبی به انرژی مصرفی وابسته اند. بنابراین اگر دامی محصولات حاوی پروتئین زیاد مثل شیر یا پروتئین بافتی تولید کنند , مقدار معینی پروتئین میکروبی تولید شده وممکن است جوابگوی پروتئین خالص بافتی مورد نیاز نباشد. در این حالت جيره بايد حاوی یک منبع پروتئین عبوری باشد. برای اینکه این منبع مورد استفاده قرار گیرد باید قابل هضم باشد. پروتئین غیر قابل هضم در روده باریک از نظر شیمیایی همانند لیگنین عمل میکند. از طریق تغییرات جیره می توان غلضت پروتئین شیر را تغییر داد. همچنین تامین انرژِی نسبت به پروتیین عامل اصلی تاثیر گذار بر روی تولید پروتئین می شود. در اکثر موارد بیشتر از 25% پروتئین می تواند به صورت آمونیاک هدر برود. تولید بالای شیر منجر به کاهش غلظت پروتئین شیر می شود. بخشی از این کاهش به دلیل کمبود  انرژی دردامهای پر تولید است وبخشی دیکر ناشی از تاثیر احتمالی رقیق کنندگی حجم بالای تولید شیر بر روی پروتیین آن است. بخشی ا این پروتئین مصرفی توسط گاو به وسیله میکروبهای شکمبه به آمونیاک – انرژی واسکلت کربنی شکسته میشود.

تذکر: فرآیندهای حرارتی می توانند پروتئین را غیر طبیعی نموده وقابلیت حل وتجزیه پروتئین را کاهش می دهند.     یک گاو شیری روزانه تقریبا6/1کیلوگرم پروتئین سنتز می کنند بقیه پروتئین مورد نیاز باید از منابع پروتئین غیر قابل تجزیه تامین گردد

تولید پروتئین میکروبی:

سرعت در مقابل مقدار :

مطالعات اخیر نشان می دهد که سرعت تجزیه مواد خوراکی در شکمبه می تواند اثر برجسته ای بر تخمیرفراورده های پایانی و عملکرد حیوان داشته باشد:

1-اگر سرعت تجزیه پروتئین بیشترازسرعت تخمیرکربوهیدرات با شدمقدار قابل توجهی نیتروژن می تواند به صورت آمونیاک تلف شود2-اگر سرعت تخمیر کربوهیدرات بیشتر از سرعت تجزیه پروتئین باشد تولید پروتئین میکروبی می تواند کاهش یابد .3-اگر مواد خوراکی بسیار آرام تجزیه شود پر شدگی شکمبه مصرف را کاهش خواهد داد.4-اگر سرعت تجزیه آرام باشد بهضی از خوراکها می توانند از تخمیر شکمبه فرار کرده وبه طورمستقیم به قسمتهای پایین تر روده منتقل شوند .

-کمبود پروتئین باعث کاهش میزان رشد وتولید شیر می گرد د.

-در صورت کمبود شد ید پروتئین آبستنی نیز مختل می شود . 

تهيه كننده:

آقاي مهندس مهدي يوسفي

 **************88~87****************************                                           

33.....طرز تهيه و مصرف پودر پر

با افزايش جمعيت نياز جوامع انساني به پروتئينهاي حيواني افزايش پيدا كرده و اين مسئله باعث گسترش دامداريها و مرغداريها گرديده است . كه در اينجا مشكل آلودگي محيط زيست بوسيله ضايعات آنها مطرح گرديده است . در راس ضايعات مرغداري پر مرغها قرار دارد . پرها حدود 9-4 درصد وزن بدن مرغها را تشكيل مي دهند . كه با عمل آوري و بهره برداري درست از آنها ميشود قسمت مهمي از نيازمنديهاي پروتئيني دامها و طيور را بر طرف كرده. مقدار پروتئين خام پر بيش از 95% است كه قسمت هاي عمده آن از كراتين تشكيل شده كه غير محلول بوده و به دليل پيوندهاي دي سولفيدي قابل هضم نمي باشند.

براي برطرف كردن اين نقيصه پر را به صورت پودر پر هيدروليز شده در مي آورند كه در اين هيدروليز شدن پيوندهاي دي سولفيدي كراتين  شكسته شده و پروتئين پودر پر قابليت هضم پيدا مي كند . پروتئين خام پودر پر هيدروليز شده 85% است كه اين پروتئين شامل اسيدهاي آمينه ضروري هيستيدين و متيونين و تريپتوفان و لايزين مي باشد كه مقدار آنها كم بوده و بنابراين ارزش بيولو‍ژيكي پروتئين پودر پر پايين مي باشد و بيشتر به عنوان مكمل ازت دار به ميزان 2-3 درصد در جيره غذايي دامها و طيور به كار مي رود . در بخش ويتامينهاي محلول در آب ويتامين B12 آن از همه بيشتر است . مواد معدني پودر پر در حدود 4% است و ميزان فسفر آن 3 برابر كلسيم آن مي باشد .

درصد تركيبات شيميايي پودر پر هيدروليز شده

ماده خشك 93% : پروتئين خام 85% ، چربي 2/5% ، فيبر 1/5% ، كاسيم2/% ، فسفر 75/ %

طريقه هيدروليز كردن پودر پر

پرهاي تميز و سالم و فاسد نشده در درون كانالهايي توسط آب شسته مي شوند . سپس از درون غربالهايي براي گرفتن آب اضافي عبور داده ميشوند . بعد وارد ديگهاي مخصوص دو جداره كه داراي هم رن هستند مي شوند و در آنجا تحت فشار 3 اتمسفر و 150 درجه سانتي گراد همراه بخار آب به مدت نيم ساعت قرار گرفته و بصورت پودر پر هيدروليز شده در مي آيند .

پودر پر هيدروليز شده داراي ويژگيهاي فيزيكي و شيميايي مي باشد .

ويژگيهاي فيزيكي : 1- رنگ، نخودي روشن تا قهوهاي روشن .2- بو ، بوي مخصوص پر هيدروليز شده . 3- اندازه ، قطر ذرات پودر پر بايد به اندازه اي باشد كه از الكي كه قطر چشمه هاي آن 8/2 ميليمتر است عبور كند .

وي‍ژگيهاي شيميايي :

حد اكثر درصد رطوبت                         8

حداقل درصد پروتئين                         78

حداكثر درصد چربي                        5/4

حداكثر درصد فيبر                            2

حد اكثر درصد كلسيم                          3/

حداقل درصد فسفر                           8/

تهیه کننده :

آقای مهندس علی جوکار

 

********************88~87*****************

           34...  اجرای سیستم HACCP، راهی برای ارتقاء سطح كیفی تولید شیر و بهداشت جامع

مقدمه

 تولید شیر در گاو صفت اصلی و عمده در صنعت پرورش گاو شیری به شمار می رود به نحوی كه   بخش عمده ی درآمد گاوداران در یك واحد پرورش گاو شیری از طریق فروش شیر تأمین می گردد.در بین مواد غذایی مورد نیاز انسان، شیر و فرآورده های آن به لحاظ نقش مهمی كه در رشد، سلامت و تكامل جسمانی انسان دارد، دارای اهمیت زیادی می باشد. شیر حاوی چربی، پروتئین، لاكتوز، خاكستر، ویتامین ها و آب می باشد. نقش اساسی و حیات  بخش مواد پروتئینی در زندگی و سلامت انسان آن چنان زیاد است كه اكثر جامعه شناسان میزان پیشرفت هر جامعه را بر مبنای مقدار مصرف پروتئین حیوانی می سنجند. شیر حاوی اسید آمینه های ضروری مورد نیاز بدن انسان بوده وبه راحتی قابل هضم می باشد و ارزش بیولوژیكی بالایی دارد. غذاهایی كه منشاء حیوانی دارند، از جمله شیر، در تغذیه ی انسان، در توازن و مكمل كردن مواد غذایی با منشاء گیاهی، سهم زیادی دارند

ارتقاء بهداشت مواد غذایی از جمله شیر، به دلیل رابطه ی آن با سلامت انسان مورد توجه بسیاری از كارشناسان تغذیه قرار گرفته است. بدین لحاظ، دانش امروز به سمت خذف كلیه ی مواد مغذی و تركیبات خطرزای مواد غذایی هدایت می شود، تا درنهایت مواد غذایی عاری از هر گونه عوامل میكروبی تولید گردد.بهداشت شیر به لحاظ نقش زیادی كه در سبد غذایی خانوار دارد باید  مورد توجه قرار گیرد. هر چند این ماده ی مغذی می تواند موجب سلامت جسمانی شود ولی عدم توجه به شرایط بهداشتی منجر به ایجاد مواد خطرناك از شیر می شود.

در بحث استانداردهای بین المللی مواد غذایی، گواهی بنامHazard Analysis Critical Contorol Point(HACCP) تعریف گردیده است. دریافت این گواهی برای ادامه ی فعالیت در بخش صنعت تولید و فرآوری مواد غذایی ضروری است. هدف از صدور گواهیHACCP نظارت دقیق بر تولید بهداشتی یك ماده ی غذایی از ابتدای زنجیره ی تولید تا انتهای آن می باشد. به طوری كه در نهایت محصولی سالم، عاری از اجرام بیماری زا و با كیفیت مطلوب به دست مصرف كننده برسد. برای این منظور می بایست از تأثیر عوامل بیولوژیك، فیزیكی و شیمیایی كه احتمال دارد روند تولید را تحت تأثیر قرار دهد ممانعت نمود، برای این منظور اصول هفتگانه ای تنظیم شده است كه با رعایت آنها تولیدكننده موفق به اخذ این گواهی بین المللی می شود. 

اصول هفتگانه برای ارتقاء سیستم تولیدشیر

به منظور اعطای گواهیHACCP، رعایت اصول هفتگانه ی مورد نظر سازمان بهداشت جهانی ضروری است. تولید كننده بسته به شرایط و امكانات قادر خواهد بود با تغییر در سیستم تولید، نظارت دقیق بر عملكرد واحدهای تابعه و هماهنگ كردن برنامه ی تولید با معیارهای جهانی، این گواهی را اخذ نماید.این اصول به شرح ذیل است:

 1)  Hazard Analysis: این اصل تجزیه و تحلیل خطراتی است كه امكان دارد در مرحله ی تولید، محصول نهایی را تحت تأثیر قرار دهد. لذا در قدم اول می بایست خطرات مختلف از جمله خطرات بیولوژیكی، فیزیكی و شیمیایی را شناسایی نمود. این خطرات می توانند ناشی از دام ها، جایگاه پرورش و حتی تجهیزات كارخانه ی شیر باشد. برای این منظور، تعاریف بهداشتی مبین واقعیت واحدهای تابعه است.

 2)  Critical Control Point: شناسایی نقاط كنترل بحران مرحله ی بعدی است. بدین معنی كه پس از شناخت خطرات احتمالی، باید راههایی كه احتمال دارد خطرات از آن طریق وارد چرخه ی تولید شوند را مشخص نمود و تمهیدات لازم را برای جلوگیری از ورود آنها به كار گرفت.

 3)  Critical Limits: تعیین حدود بحران، یعنی حدی كه تجاوز از آن باعث بحران گردد. به عنوان مثال در مورد بعضی میكروارگانسیم هایی كه در حالت طبیعی در محیط وجود دارند، در صورتی كه میزان آنها از حد خاصی تجاوز كند احتمال بروز خطر وجود خواهد داشت. بعضی میكروارگانیسم ها، حد بحران خیلی پائین دارند. به طوری كه در مورد سالمونلا حد بحرانی آن صفر است، یعنیئ محیط باید عاری از سالمونلا باشد و وجود آن امكان ایجاد خطر را به دنبال دارد.

 4)  Monitoring: نظارت مدیران بخش های تولیدی می بایست كنترل و نظارت دقیق و مداوم در روند كار داشته باشند تا از رعایت حدود بحران اطمینان حاصل نمایند.

 5)  Correction: متعاقب نظارت انجام شده، امكان دارد در بعضی از مراحل ضعف هایی مشاهده گردد كه نشان از عدم انطباق شرایط موجود با حدود بحرانی تعیین شده باشد. در این صورت می بایست اقدامات لازم در شناسایی علت آن و سپس اصلاح نقاط ضعف صورت گیرد.

 6)  Recording: تمام مراحل كار می بایست به صورت دقیق ثبت گردد و مدارك در بایگانی نگهداری شود. ثبت و نگهداری مدارك در مراحل بعد به شناسایی نقاط ضعف و رفع آنها كمك می كند.

 7)  Verification: این مرحله انجام آزمایشات مختلف برای ارزیابی نحوه ی عملكرد سیستم می باشد، كه معمولاً توسط ممیزین شركت های مختلف صورت می گیرد

این سیستم ناظر بر تولید بهداشتی یك ماده ی غذایی از ابتدای زنجیره تا انتهای زنجیره می باشد در نتیجه  نظارت و اجرای برنامه های HACCPتنها در یك واحد تولیدی نتیجه بخش نمی باشد.در حال حاضر در كشور ما به دلیل نبود واحدهای تولیدی زنجیره ای1 كه زیر نظر یك سیستم مدیریتی واحد اداره می شوند، پیاده كردن طرح هایی از جمله بردن واحدهای تولیدی زیر پوشش سیستم HACCP كه نیاز به همكاری كلیه ی واحدهای تولیدی دارد بسیار مشكل است. ولی در آینده با پیوستن ایران به سازمان تجارت جهانی داشتن استانداردهای جهانی جهت انجام معاملات لازم می باشد.

پیشنهادات

نیل به شرایط سازمان بهداشت جهانی مستلزم مدیریت توانمند كلیه ی بخش های صنعت شیر در ایران است.   در بسیاری از موارد قوانین جاری در كشور مانع از فعالیت و ترویج سیستم های جدید می گردند. لذا بایسته است به نحوی این قوانین مورد بازبینی و اصلاحات اساسی قرار گیرد. به طور كلی می توان پیشنهادات ذیل را برای افزایش كارایی سیستم های تولید شیر در ایران مطرح كرد:

1- كلیه ی مدیران واحدهای پرورش گاو شیری برای خرید و انتخاب اسپرم گاوهای با ارزش ژنتیكی بالا و مرغوب از لحاظ صفت تولید شیر توجیه گردند.

2- هنگام اعطای مجوز به مراكز تهیه كننده بالاخص وارد كننده ی اسپرم، نظارت كافی و دقیق در مورد ارزیابی دقیق گاوهای نر و هم چنین اسپرم تولیدی آنها شود.

3- به منظور هماهنگی بخش های مختلف و امكان دستیابی به استانداردهای جهانی نیاز به مدیریتی واحد است كه قادر به اجرای برنامه در بخش های مرتبط باشد. بدین منظور پیشنهاد می گردد با ایجاد و گسترش  مجتمع های كشت و صنعت و ادغام گاوداریهای كوچك موجود و تشكیل شركت های تعاونی گاوداری، مدیریتی نو و تعریف شده برای اجرای سیستم طراحی شود.

4- كاهش بار میكروبی شیر از دوشش تا مصرف امری مهم و قابل دسترس است. بدین منظور و برای افزایش كارآیی سیستم های مدیریتی لازم است مدیران فنی و مالكان گاوداری با سیستم ها و دستگاه های جدید دوشش و نگهداری شیر آشناشوند.

تهیه کننده:

آقای مهندس میلاد گنجعلیخانی

******************88~87*********************

35.....انگلهای داخلی گوشت:

بیشتر انگلهای داخلی مورد مصرف غذای انسان به دسته ی کرمها اختصاص دارند. این دسته بعداً به دو دسته و تعدادی رده تقسیم می شوند که از میان اینها سه رده برای بازرسان گوشت مهم است.

1-    ترماتودها یا کرمهای مسطح

2-    ستسودها یا کرمهای پهن

3-    نماتودها یا کرمهای گرد

1) ترماتودها یا کرمهای مسطح:

 انگلهای قطعه قطعه نشده ای هستند که دارای یک یا دو مکنده می باشند و دستگاههای گوارش آنها کور است یعنی دارای مقعد نمی باشند. دارای دو یا سه میزبان هستند که مهمترین آنها حلزون است. این انگلها در ممجاری صفراوی گوسفندان، گاوها، خرگوش وبه طور استثنایی در تعداد زیادی از حیوانات شامل خوک و حتی انسان نیز یافت می شود. این انگل علت گندیدگی کبد و فاکتور کمکی برای ورم قانقرایایی کبدی به شمار می رود.

علایم:

انگلها شروع به سوراخ کردن کبد می کنند. حساسیت و تولید صفرای زیاد- تب و کم خونی – لاغری – ضعف و دپرسیون کلی که موجب مرگ حیوان می شود.

کبدهای آلوده بایستی ضبط شود و لاشه روی شایستگی خودش قضاوت کند اگر وسیع نباشد اصلاح شده و مورد مصرف قرار می گیرد.

2) ستسودها یا کرمهای پهن:

کرمها پهن قطعه قطعه می باشند. مواد مغذی را از مایع روده ای حیوان خوب می کنند هر ستسود دارای دو میزبان است. میزبان بالغ در روده یک میزبان و لاروها در حفره های بدن میزبان دیگر زندگی می کنند.

گوشت دانه دار:

به معنی دانه دار و لکه دار شدن گوشتی است که با جراحات کوچکی حاصله از سسیتی سرکوس دانه دار و لکه دار شده است.

الف)گوشت دانه دار گاو یا سیستی سرکوس بویس:

جراحات مشاهده شده توسط بازرسان گوشت: وزیکولهای سفید متمایل به خاکستری کروی یا بیضوی که اندازه ی قطر آنها تا شش میلیمتر تغییرمی نماید.

ب)تنیاهیداتیژنیا:

جراحت دو نوع است : 1- کبد        2- لاشه

نحوه ی قضاوت :

کبد : باید تمام لکه ها قبل از مصرف برداشته شود.

لاشه : در اکثر موارد کیست ها به آسانی برداشته می شود ولی در مواردی که عفونت سنگین است روی شایستگی های لاشه قضاوت می کنیم.

    ج ) کیست هیداتیک :

منابع آلودگی :

اجتماع مستقیم با سگها     

آلودگی حاصله از آب

آلودگی به وسیله ی سبزیجات نپخته

مگسها که غذا را با تخم های هیداتید آلوده می کنندو

نحوه قضاوت :

تمام اندامهای آلوده بایستی ضبط شوند در صورت لزوم ضبط کلی لاشه مورد نظر قرار گیرد یکی از مهمترین وظایف بازرسان گوشت در این زمینه این است که هیچ سگی بر آشغال خام این لاشه ها دسترسی پیدا نکند.

3) نماتودها یا کرمهای گرد :

کرمهای استوانه ای شکل که در تمام دستگاه گوارشی زندگی می کنند.

اهمیت پاتولوژیکی :

اسهال – فلج که به مرگ حیوان می انجامد – تشکیل ندولهایی به رنگ سفید مایل به سبز که ممکن است پنیری یا آهکی بوده و رنگشان در برش سیاه باشد.

نحوه قضاوت :

روده ی گوسفندان آلوده به خاطر کار بیشتری که دارند ارزش ندارند و ضبط  می گردد.

تهیه کننده

آقای مهندس عبدالعزيز سارلي

*******************88~87*************************

 

*36....اثرات  استرس حرارتی بر  کاهش تولید 

مقدمه

ايجاد بيش از حد فشار حرارتي بر گاو در اثر درجه حرارت و رطوبت بالاي محيط، موجب استرس حرارتي در گاوها        مي شود. از علايم استرس حرارتي افزايش تنفس هاي سطحي، باز كردن دهان هنگام تنفس، آويزان  كردن زبان، عرق فراوان، كاهش تقريبي 10% توليد شير و غذاي مصرفي در گاوهاست. با افزايش دما از 34 به 40 درجه سانتيگراد و رطوبت از 50 به 80%، گاوها كاهش شديد توليدي و به طور معمول بيش از 25% را  نشان مي دهند. استرس حرارتي سبب كاهش توليد و نرخ آبستني گاوهاي شيري در طول تابستان مي شود. اين خسارات در كاهش مقدار شير توليدي، افزايش تعداد روزهاي باز و كاهش نرخ گوساله زايي تظاهر مي يابد. عقيده بر آن است كه دامنه ي حرارتي گاوهاي شيري بايد بين 25 تا 65 درجه ي فارنهايت باشد. در دماي بالاتر از ^F80 ، مصرف خوراك كاهش مي يابد كه تأثير منفي بر توليد خواهد داشت. در دماي ^F90 يا بالاتر، معمولاً كاهش 3 تا 20 درصدي در توليد شير روي خواهد داد. رطوبت همواره نقش قابل توجهي را در استرس حرارتي دارد. ميزان خطرآفرين آغاز استرس حرارتي گاو، دماي^F 100 و رطوبت 20% مي باشد. محدوده ي كشنده براي گاوهاي شيري دماي^F100 و رطوبت 80% است.

مصرف خوراك گاو شيري در آب و هواي خيلي گرم به صورت خود به خودي كاهش مي يابد. گاوها در اوايل شيردهي به طور سريعتر و شديدتري تحت تأثير گرما واقع مي شوند. علوفه ها نسبت به جيره ي غلات گرماي بيشتري توليد           مي كنند، در نتيجه به كاهش مصرف خوراك كمك مي نمايند. جهت رفع كردن اين مشكل، در طول تابستان بايد علوفه  با كيفيت بالا تغذيه شود. بنابراين به جيره نگهداري نياز كمتري مي باشد. ( هيچ گاه نبايد سطح فيبر جيره در ADF از 18 تا 19% و در NDF از 25 تا 28% كاهش يابد)

اگر مصرف خوراك گاوها در طول استرس حرارتي شان كاهش يابد، بيشتر مواد معدني مورد نياز، در حجم كوچكتري از خوراك قرار داده مي شوند. روش هاي كاربردي افزايش دادن غلظت ماده ي مغذي، خوراك دادن با علوفه مرغوب، خوراكدهي بيشتر با دانه غلات و استفاده از چربي هاي مكمل مي باشد. مواد معدني در طي ماه هاي گرم تابستان، به آساني تخليه مي شود. تنفس و عرق كردن سبب اتلاف بيش از اندازه ي آب خواهد شد، در نتيجه سطوح مواد معدني كاهش مي يابد. پتاسيم مي تواند از 3/1% به 5/1% ماده ي خشك كل جيره افزايش پيدا كند، سديم به 5/0% و سطوح منيزيم به 3% افزايش يابد. اگر علوفه كمتري مصرف شود و علوفه كيفيت بالايي داشته باشد  فعاليت نشخوار ممكن است كاهش يابد. تبعاً استفاده ي به موقع از بافرها در مصرف خوراك، در  تعادل PH شكمبه و توليد شير اهميت به سزايي دارد. اولين هدف توليد كننده در خوراك دادن، بايد مصرف خوراك براي نگهداري و محدود كردن اثر منفي استرس حرارتي بر توليد شير باشد. توصيه مي شود هنگام آب و هواي گرم و مرطوب، تعداد دفعات خوراك دهي در هر روز افزايش يابد. افزايش تعداد دفعات خوراك دهي به گاودار اين امكان را مي دهد كه علايم استرس حرارتي را با دقت بيشتري تشخيص دهد (مترجم). پيشنهاد ديگر اين است كه ميزان خوراك در دسترس را، در ساعات سرد روز مانند اوايل صبح و يا در بعد از ظهر، افزايش داد. خوراك دادن 60 تا 70 درصد جيره در بين مدت 8 بعد از ظهر و 8 صبح، جهت افزايش دادن ميزان توليد شير در آب و هواي داغ، موفقيت آميز بوده است. قبل از تغيير دادن جيره در ماه هاي گرم تابستان، جهت اطمينان با متخصص تغذيه مشورت شود (مترجم). بايد به خاطر داشت، استرس بيش از حد گاوها در طي اين دوره، اثرات منفي بر سيستم توليد مثلي مي گذارد.

تعديل جيره در آب و هواي گرم

برخي مواردي كه مديران، در هنگام خوراك دادن گاوهاي شيري شيرده در طي آب و هواي گرم، مد نظر قرار مي دهند، دفعات خوراكدهي، زمان خوراكدهي (سردترين زمان روز)، فاصله ي مساوي بين خوراكدهي (تغذيه ي گروهي تمام گاوها بدون ايجاد ازدحام )، آب سرد فراوان و جريان هوا مي باشد.

كاهش دادن درصد علوفه در جيره (تغذيه ي بيشتر كنسانتره) مي تواند موجب بيشتر شدن جيره هاي قابل هضم گردد. هر چند، گله هاي زيادي را با مقدار حداكثري از كنسانتره تغذيه مي كنند اما اين مسئله موجب بروز مشكلات زيادي براي اسيد شكمبه مي گردد و در نهايت گاوها از خوراك مي افتند. بنابراين مي بايست علوفه ي با كيفيت بالا تغذيه شود تا سطح ADF از 18 تا 19 % پائين تر نيايد. بي كربنات سديم مي تواند به خاصيت بافري شكمبه كمك نمايد. مواد افزودني ديگري مانند قارچ كشت شده (Aspergillus oryze) و نياسين (جهت بهبود يافتن مصرف انرژي) در آب و هواي گرم تا حدي موفقيت آميز مي باشند. اين افزودني ها را معمولاً با هم بكار نمي برند.

 

انرژي

چربي تكميلي را مي توان براي افزايش دادن مصرف انرژي اضافه كرد. اين نوع چربي مي تواند كاملاً از بذرهايي چون بذر كتان يا سويا، پيه، منابع غير فعال شكمبه يا تلفيقي از اين موارد باشد. بيشتر جيره هايي كه فاقد خوراك هاي با چربي بالا مي باشند، حدود 3% چربي دارند ( براساس ماده ي خشك). 2 تا 3% چربي ديگر را مي توان از دانه هاي روغني در نظر گرفت. بنابراين جيره ها حدود 5 تا 6% چربي دارند. براي بالاتر از اين حد بايد از منابع تجارتي در دسترس استفاده نمود. بايد توجه داشت كه ميزان چربي كل جيره، نبايد از 7 تا 8% ماده ي خشك تجاوز نمايد. زيرا در غير اين صورت اسيدهاي چرب، باعث كاهش يافتن جذب روده اي كلسيم و منيزيم مي شوند. هنگامي كه از خوراك هاي پر چربي استفاده مي شود، احتياجات براي اين دو ماده ي معدني افزايش مي يابد. در اين زمان بايد به ترتيب 9/0%  و 35/0%  جيره را كلسيم و منيزيم در نظر گرفت. هم چنين از تغذيه ي بيش از حد چربي مخصوصاً در آب و هواي گرم بايد اجتناب شود. تغذيه ي بي رويه مي تواند موجب بروز مشكلاتي براي عملكرد شكمبه و كاهش مصرف ماده ي خشك شود.

پروتئين

از تغذيه ي بيش از حد پروتئين در طي آب و هواي گرم بايد اجتناب نمود، زيرا انرژي را به سمت توليد نيتروژن اضافي مي برد. اين نيتروژن توسط كليه ها از بدن دفع خواهد شد. جيره ها بر اساس ماده خشك معمولاً بايد كمتر از 18% پروتئين داشته باشند. تنها گاوهاي پرتوليد نياز به جيره با 18%  پروتئين دارند.

مواد معدني

در آب و هواي گرم احتياج براي برخي مواد معدني افزايش مي يابد. اين امر ناشي از افزايش عرق كردن و ادرار كردن حيوان است كه در نتيجه بيشتر مواد معدني دفع مي شوند. پتاسيم بايد به حداقل 5/1% ماده ي خشك جيره، سديم به 45/0% و منيزيم به 35/0% افزايش يابد. مواد معدني كامل اختصاصي، كه سطوح بالاتري از پتاسيم و سديم دارند را بايد تنها پس از خيز پستان، به گاوهاي شيرده، به عنوان مكمل داده شود.

ويتامين ها

برخي از متخصصان تغذيه، افزودن ويتامين هاي مكمل را در طي استرس حرارتي پيشنهاد مي كنند. اگر 100000 واحد بين المللي (IU) ويتامين A، 50000 واحد بين المللي ويتامين D و 500 واحد بين المللي ويتامين E در هر روز به جيره غذايي اضافه شود، از نظر مديريت تغذيه عمل مناسبي صورت نگرفته است. چرا كه گاوها مي توانند ويتامين D را در معرض نور خورشيد بسازند بنابراين در طول تابستان نياز كمتري به اين ويتامين مي باشد. هم چنين، گاوها قادرند ويتامين E را از گياهان تازه برداشت شده يا علوفه ي مرتعي كه سطوح بالاتري از اين ويتامين دارند، بدست آورند. از اين رو در نظر گرفتن ويتامين هاي مكمل در طول تابستان، به دليل هزينه ي بالاي آن، معمولاً توصيه نمي شود.

تهیه کننده:

آقای مهندس   جوادحبیبی