انجمن علوم دامی دانشگاه گنبدکاووس

13.....استفاده از ضایعات کشتارگاهی به عنوان خوراک دام

امروزه از ضایعات کشتارگاهی استفاده های متفاوتی می شود که می توان به :

1-    به عنوان خوراک انسان؛

2-    به عنوان خوراک دام؛

3-    به عنوان لوازم آرایشی بهداشتی؛

4-    لوازم تزیینی.

استفاده از ضایعات کشتارگاهی به عنوان خوراک دام از اوایل سال 1980 پس از استفاده از پس مانده حاصل از آب کردن چربی خوک در تغذیه طیور رواج پیدا کرد. درسال 1900 استفاده از محتویات شکمبه خشک کرده در تغذیه طیور شروع گردید. به تدریج استفاده از فراورده های فرعی کشتارگاهی در تهیه خوراک های حیوانی با پروتئین بالا توسعه یافت به طوری که امروزه حدود 10 درصد کل این گونه خوراک ها را از محتویات شکمبه و پودر گوشت تامین می کنند. فراورده های فرعی کشتارگاهی بیشتر به خاطر دارا بودن پروتئین بالا به عنوان مکمل پروتئینی مصرف می گردد ولی به دلیل فرآیندهایی که روی آماده سازی این مواد صورت می گیرد از کیفیت و خوش خوراکی پایین برخوردار هستند.

برخی از مشکلات فراورده های فرعی کشتارگاهی:

1-    ساختن این مواد پرهزینه و احتیاج به دستگاه های مخصوص دارد؛

2-    ممکن است این مواد منبع انتشار بیماری گردند؛

3-    بعضی از این مواد قابل خشک کردن نستند یا ممکن است براثر خشک کردن قابلیت استفاده از پروتئین آن ها کاهش یابد؛

4-    اگر قابل خشک کردن نباشند باید منجمد شوند؛

5-    جداسازی بعضی از این مواد ( مانند شاخ و مو و ... ) از آن سخت می باشد.

چند نوع از محصولات کشتارگاهی:

1-    پودر گوشت ؛

2-    پودر استخوان؛

3-    پودرخون؛

4-    پودر جگر و غدد ؛

5-    موی آبکافت شده ؛

6-    محتویات شکمبه.

پودر گوشت( meat meal ) :

از موادی از قبیل : بخش ها و اعضای غیر خوراکی حیوانات کشتارشده ( طحال و ... ) ، جنین ، بقایای بدست آمده از تولید چربی ، بعضی از لاشه های ضبطی یا بخشی از لاشه ها که باید ضبط شوند ( شش ها و ... ) تشکیل می گردد. این محصول نباید حاوی مو ، شاخ ، سم ، ضایعات لاش گیری از پوست ، فضولات و محتویات شکمبه باشد.

 

طرز تهیه:

1-    روش خشک کردن:

 پودر گوشت را معمولا با روش رندرینگ خشک ( dry rendring ) تهیه می کنند. تمام مواد را در چربی خود آن ها و توسط حرارت خشک تا تبخیر رطوبت می پزند و سپس تا حد امکان چربی آن زهکشی می گردد و مواد جامد باقی مانده از یک پرس مارپیچی عبور داده می شوند ، در مرحله بعد پس متنده خشک به صورت پلت توسط آسیاب پودر می گردد. البته در گاهی مواقع پودر گوشت را به همراه پودر استخوان استفاده و استحصال می کنند.

2-    روش مرطوب:

مواد پس از افزودن آب ، به وسیله جریان بخار حرارت داده می شوند، چربی جدا شده از سطح مواد، جمع آوری شده و اجازه داده می شود که بخش باقی مانده در اثر ته نشین شدن مواد معلق صاف شود و سپس مایع شناور بر سطح خارج می گردد. این ترکیب ، ماده ی چسبناک ( stick ) نامیده می شود و حاوی میزان قابل توجهی پروتئین است. ماده ی چسبناک ، جهت خارج نمودن چربی ،فشرده شده و سپس خشک و آسیاب می گردد.

ارزش غذایی:

پودر گوشت حاوی 660 تا 700 گرم در هر کیلو گرم پروتئین می باشد.میزان چربی آن متغیر بوده و در دامنه ای از 30 تا 130 گرم در هر کیلو گرم دارد.( به طور معمول حدود 90 گرم ) . منابع خوبی از ویتامین های گروه B مخصوصا ریبوفلاوین ، کولین ، نیکوتین آمید _وB₁₂ است.همچنین ارزش بیولوژیکی حدود 67 درصد برای انسان دارد. پودر گوشت منبع ضعیفی از متیونین و تریپتوفان است و این عامل از ارزش غذایی آن می کاهد.

3-    پودر خون( Bloodmeal ) :

از جمع آوری ، خشک کردن و آسیاب نمودن خون کشتارگاه ها تهیه می گردد.

طرز تهیه:

به وسیله عبور دادن جریان بخار از میان خون تا زمانی که دمای آن به 100 درجه سانتی گراد برسد ( جهت سترون سازی ) ، که سبب لخته شدن خون می گردد. ماده حاصله پس از آبگیری شدن جهت خارج نمودن سرم محبوس در آن فشرده می گردد و به وسیله حرارت دیدن با بخار خشک شده و آسیاب می گردد.

ارزش غذایی:

محتوای پروتئین آن از سایر فراورده های فرعی کشتارگاهی بیشتر است ( 80 تا 82 درصد ). حدود 100 گرم در کیلوگرم حاوی آب است. یکی از منابع غنی از لیزین و منبع غنی از آرژنین ، متیونین ، سیتین و لوسین بوده و تجزیه پذیری پروتئین آن در شکمبه بسیار پایین است( جهت پروتئین عبوری ) اما از نظر ایزولوسین فقیر بوده و به دلیل توازن ضعیف اسیدهای آمینه ارزش زیستی آن پایین بوده و همچنین قابلیت هضم پایینی دارد. خوشخوراک نبوده و بهترین حالت توجه به آن به عنوان خوراکی برای کمک به سطح لیزین جیره است.

4-    پودر استخوان ( Bonemeal ) :

از جمع آوری و حرارت دادن و خشک کردن استخوان های حاصله از کشتار تهیه می گردد.

طرز تهیه :

1-    روش فیزیکی :

استخوان های جمع آوری شده را در دیگ های سرباز قرار داده و به مدت طولانی در آب جوش می پزند. چربی جمع آوری شده را جدا کرده و به وسیله دستگاه های خردکننده خرد و آسیاب می کنند.

2-    روش شیمیایی :

استخوان های جمع آوری شده را تحت تاثیر اسیدکلریدریک قرار می دهند. با عبور دادن مایع حاصله از صافی و ترکیب با شیر آهک ماده خاکستری رنگی به نام رسوب فسفاتی استخوان تهیه می گردد.

ارزش غذایی:

حاوی خاکستر بالایی بوده و منبع عالی از کلسیم ، فسفر،منگنز محسوب می شود. البته بیشتر برای جیره طیور و خوک ها استفاده می شود.

4- محتویات شکمبه ( Rumen contents or paunch product ) :

محتویات شکمبه حاوی خوراک های هضم نشده و نسبتا هضو شده می باشد که در صورت عمل آوری مجددا قابل تغذیه حیوانات می باشد.

در کشتارگاه های بزرگ ابتدا محتویات شکمبه را فشرده و قسمت اعظم رطوبت آن را می گیرند سپس مواد فشرده شده را در حرارت بالا  100 درجه سانتی گراد خشک می کنند که در این درجه حرارت محتویات شکمبه از هرگونه میکرواورگانیسم های بیماری زا عاری می گردد. ارزش غذایی محتویات شکمبه خشک کرده بستگی به کیفیت جیره مصرف شده توسط حیوان ( کشتارشده ) دارد. محتویات شکمبه را می توان با ملاس ترکیب کرد و به صورت سیلو در اختیار دام قرار داد ( یا با اوره فراوری و سیلو نمود ) محتویات شکمبه منبع بسیار خوب ویتامین ها به ویژه ویتامین های گروه B (B کمپلکس) می باشد.

 

تهیه کننده :

خانم مهندس س قانعی

****************88~87*************** 

14....رشد جبراني و موارد كاربرد آن در حيوانات مزرعه اي

رشد فرآيند پيچيده ايست كه از هنگام تشكيل تخم شروع و ماداميكه دام زنده است ادامه دارد .

رشد و نمو هر موجود زنده شامل دو مرحله است :

1- مرحله رشد:

كه همان تقسيم و تمايز سلولي است . اين مرحله عمدتادر دوران جنيني رخ مي دهد.

2- مرحله نمو:نمو عبارت است از افزايش حجم توده سلولي كه در مرحله رشد جنيني تشكيل شده است كه منجر به افزايش وزن بدن ميشود

 3- در حالت معمولي چنانچه دام به خوراك كافي دسترسي داشته باشد و ساير عوامل محيطي موثر بر رشد مانند : بيماريها ، تنشهاي محيطي ، مصرف آنتي بيوتيكها و غيره رشد دام را تحت تاثير قرار ندهند ، رشد دام تا رسيدن به وزن بلوغ كامل بطور طبيعي ادامه خواهد داشت .بعنوان مثال گاو در سن 17 تا 18 ماهگي به 60 در صد وزن بلوغ خود مي رسد و در سن 84 ماهگي به وزن نهائي رسيده و در اين مرحله رشد آن كاملاٌ متوقف مي شود و يا گوسفند در سن 5/6 ماهگي به 60 در صد وزن بلوغ و در سن 24 ماهگي به حداكثر وزن نهائي خود مي رسد . به استثناي بافتهاي خاص مانند: بافت پوششي دسنگاه گوارش و پوست كه در تمام طول حيات دام در حال تكثير هستند ، بررسي الگوي رشد حيوانات مزرعه اي نشان داده است كه تمام بافتهاي بدن با نرخ ثابتي رشد نمي.

4- رشد جبراني : عبارت است از از اینکه اگر دامی در مرحله ای از رشد دچار فقر غذایی شود از سرعت رشد آن کاسته می شود و چنانچه بعد از سپری شدن این مرحله مجدداً با جیره کافی تغذیه می گردد سرعت رشد آن بیش از دامی خواهد بود که به طور یکنواخت از جیره متعادلی برخوردار بوده است ، این در صورتی است که کاهش سرعت رشد  در دوران فقر غذایی خیلی جدی و سخت نباشد و به طور کلی دامی که دچار پدیده رشد جبران شونده است نمی تواند دوران عقب افتادگی را به طور کامل و همزمان با دام معمولی ( دام با جیره یکنواخت ) جبران کند . به طور کلی دامی که مدتی در فقر غذایی قرار گرفته باشد دارای اشتهای بالایی می باشد و بعلت کاهش وزن در دوره فقر غذایی به جیره نگهداری کمتری نیاز دارد . به خصوص استفاده  از این پدیده در فصل زمستان موجب کاهش هزینه تغذیه دام های پرواری سنگین وزن 3 تا 4 ساله خواهد شد . البته نوع دام ، عامل زمان و محل نگهداری جزء عوامل محدود کننده کاربرد این پدیده می باشند .

 

حد کاهش وزن باید به ترتیبی باشد که دام از نظر سلامتی و از نظر اقتصادی قابل قبول باشد و باید نکات زیر رعایت گردد :

1.  تا شش ماهگی تغذیه دام باید فشرده باشد تا میزان افزایش وزن حداقل 300 گرم در روز باشد .

2.  بین 6 تا 12 ماهگی ( اولین زمستان ) اضافه وزن را می توان کم کرد ولی کاهش وزن کمتر از 300 گرم در روز ممکن است خطرناک باشد ، چون در این سن استخوان بندی و عضلات در نهایت شکل گرفتن هستند .

3. از 12 ماهگی به بالا ( دومین و سومین زمستان ) کاهش وزن کمتر از 300 گرم در روز بدون خطر است .

4. محدودیت غذایی در پدیده رشد جبرانی فقط در مورد انرژی اعمال خواهد شد و نباید کمبودی از نظر پروتئین ها ، مواد معدنی و ویتامین ها متوجه دام گردد . پس برای تامین احتیاجات باید به دام در طی فقر غذایی یونجه دادو مکمل معدنی 50 تا 100 گرم در روز در اختیار هر راس دام قرار داد .

5- افزايش سرعت رشدي است كه معمولا پس از يك دوره محدود و دوران جبران پيش مي آيد و معمولا از سرعت رشد در حالت طبيعي بيشتر است .

موارد كاربرد رشد جبراني:

با توجه به اينكه كشور بر روي كمربند خشك قرار دارد و خشكسالي هر چند يكبار ممكن است حداقل بخشهائي از كشور را در برگرفته و موجب كمبود علوفه شود در چنين حالتي براي حفظ ذخاير ژنتيكي دام مي توان از پديده رشد جبراني استفاده کرد

مورد ديگر كاربرد رشد جبراني كاهش هزينه هاي نگهداري دام هاي بومي تا رسيدن به سن و وزن مناسب براي شروع پروار بندي است اين دام ها گوساله هاي بومي معمولا در سن 5/4 تا 5 ماهگي از شير گرفته مي شوند در حاليكه در حدود سن يكسالگي شرايط مناسب براي شروع پروار بندي را دارند بنابراين با استفاده از پديده رشد جبراني مي توان در حدود 6 تا 7 ماه آن ها را با جيره نگهداري پرورش داد و سپس در سن مناسب نسبت به پروار بندي آنها اقدام كرد .

سومين كار براي استفاده از رشد جبراني خروج دام هاي مازاد (بره هاي از شير گرفته شده ) از مراتع و نگهداري آنها با جيره هاي نگهداري تا رسيدن به سن مناسب براي شروع پروار بندي است.

بخصوص بره هاي مازاد گله ها كه در اوايل تابستان و اوايل پائيز كه علوفه مراتع به حداقل خود مي رسد و دام ها با كمبود علوفه روبرو هستند و در اين زمان دام ها ي نگهداري شده در مراتع دچار كاهش وزن مي شوند لذا مي توان اين بره ها را از مراتع خارج و در حد جيره نگهداري آن ها را پرورش داد و در اوايل پائيز كه شرايط آب و هوايي و جسماني بره ها مطلوب تر است نسبت به پرواربندي آنها اقدام نمود . استفاده از اين پديده چند مزيت دارد اول اينكه در فصل تابستان كه مصادف با كاهش علوفه مراتع است و از طرفي نياز غذايي ميش ها براي شروع توليد مثل افزايش مي يابد بنابراين چنانچه بره هاي مازاد را از مراتع خارج كرد فشار چرايي بر مراتع كاهش مي يابد دوم اينكه رقابت براي دريافت غذا بين دام هاي مازاد و دام هاي مولد به نفع دام هاي مولد كم شده و بر افزايش راندمان توليد مثلي دام هاي داشتي تاثير مثبتي خواهد داشت

 

تهیه کننده:

آقای مهندس روح الله پورسعید 

***********88~87**** 

15.....تٲثیر کمیت و کیفیت ﺁب بر تولیدات دامی

ﺁب ماده مغذی بسیار مهمی برای گاوهای شیری می باشد زیرا عدم دسترسی به ﺁب بسیار سریعتر از سایر مواد مغذی سبب مرگ حیوان میشود.حدود56 تا81درصد بدن گاوها از ﺁب تشکیل شده است.احتیاج به ﺁب برای تولید شیر بسیار زیاد است تقریبا 4تا 5 کیلو گرم ﺁب به ازا هر لیتر شیر برای یک گاو شیری نیاز است.

هرچه به دفعات  بیشتری به گاوهای شیرده ﺁب داده شود مقدار مصرف ﺁب بیشتر خواهد بود.

نقش ﺁب در بدن:

1. در تعداد زیادی از واکنشهای شیمیایی شرکت می کند.

2.در بدن بعنوان یک حلال عمل می کند.

3.انتقال دهنده مواد مواد مغذی در بدن و مواد زاید می باشد.

4.ﺁب در کنترل درجه حرارت بدن نقش بسزایی دارد.عرق کردن ٬له له زدن منجر به اذ دست دادن ﺁب بدن می شود که موثرترین راه برای خنک

ﺁب بدن از سه منبع حاصل میشود :

1.ﺁب ﺁشامیدنی

2. ﺁب یا رطوبت موجود در ماده خوراکی

 3.آب متابولیکی

 عوامل موثر بر احتیاجات روزانه ﺁب:

1.اندازه بدن حیوان

2. میزان فعالیت

4.نوع دام

5. میزان تولید شیر روزانه 

6.میزان ماده خشک مصرفی….

نکات حائز اهمیت در مورد املاح ﺁب مصرفی:

 _میزان زیاد املاح ﺁب (کمتر از حد طبیعی ﺁنها) منجر به افزایش ﺁب مصرفی می شود هرچند از ابتدا دام از خوردن ﺁب امتناع می ورزد.

_ درصورتی که غلظت نمکهای موجود در ﺁب زیاد باشد  دامها ا ز خوردن ﺁب برای مدت حتی چند روز امتناع می ورزد.ولی ممکن است مقدار زیادی از این ﺁب را بنوشند که منجر به بیماری یا مرگ دام می شود.

دارند.

_ حیوانات جوان نسبت به حیوانات پیرتر حساسیت بیشتری به شوری ﺁب دارند.

_ حیوانات توانایی سازش ﭗذیری با املاح ﺁب را دارند و به تغییر املاح ﺁب از کم به زیاد بصورت تدریجی تحمل نشان میدهد اما تغییر زیاد مشکل ایجاد میکند.

_حیواناتی که از اثرات زیاد املاح ﺁب رنج می برند با دسترسی به یک منبع آب با املاح کم بهبود می یابند.

کیفیت ﺁب : کیفیت آب بخصوص از لحاظ املاح و احتمالا مواد سمی آن دارای اهمیت است. شوری آب در واقع غلظت انواع نمکهای موجود درآن می باشد. بقیه عواملی که در آب مشکل ساذ هستند شامل ترکیبات نیترات قلیایی بودن آب یا میزان زیاد عناصر سمی موجوددر آب می باشد. همچنین ﺁبهایی دارای جلبک سبزﺁبی می باشند در برخی اوقات برای گاوها مسمومیت ایجاد می کند.

درجه سختی و شوری ﺁب را به مقدار کل املاح محلول مشخص کرده ﺁن را بر حسب میلی گرم در لیتر یا قسمت درمیلیون نشان میدهند.

نیتراتها  : گاهی نیتراتها در مقادیر سمی در آب یافت می شوند اما نیتریتها به ندرت در مقادیر سمی در آب موجود می باشند.ماهیت نیتراتها چندان سمی نمی باشد بلکه وقتی به نیتریتها تبدیل می شوند مشکل ساز میشوند.

 نیتریتها وقتی وارد جریان گردش خون می شوند باعث تبدیل رنگدانه قرم هموگلوبین به رنگدانه قهوه ای رنگ مت هموگلوبین میشوند.این مت همو گلوبین قادر به حمل اکسیژن نمی باشد وقتی که  50 درصد از هموگلوبین به مت هموگلوبین تبدیل شد دام علائم نارسایی تنفسی از قبیل تنگی تنفس را نشان میدهد.

جلبکها : غالبا رشد زیاد جلبکها در آبهای ساکن یا آبهایی باسرعت جریان کم صورت می گیرد

عناصر سمی : در مواردی نادر ممکن است آبها با بعضی از عناصر سمی از قبیل ارسنیک٬جیوه٬کادمیوم یا مواد رادیو اکتیو آلوده شوند.

 

تهیه کننده:

آقای مهندس رضا یولمه 

********88~87*******

 

16.....بازدید از کارخانه فراورده های لبنی دشت بلوط یاسوج

آزمایشات واحد تحویل شیر

آزمایشات تحویل شیر شامل اسیدیته، تست الکل و بار میکروبی( به صورت درستی انجام می­گیرد)و دیگر آزمایشات هم شامل پروتئین، چربی، دانسیته، ماده خشک، آب اضافی و نقطه­ی انجماد می­باشد که به وسیله­ی دستگاه اکومیلک اندازه­گیری می­شود اگر شیر مشکوک باشد به آزمایشگاه مرکزی فرستاده می­شود.« کار دستگاه اکومیلک »

 

 خط تولید شیر پا ستوریزه

بعد از اینکه شیر وارد وان تحویل شیر شد پمپ روشن می­شود و شیر پس از عبور از فیلتر وارد پلیت کولر می­گردد و دمای آن تاc 10می­رسد( البته این کاهش دما بستگی به دمای شیر هنگام ورود به کارخانه دارد)  سپس شیر در مخزن ذخیره­ی شیرخام ذخیره می­شود. این مخزن دو جداره است و بین دو جدار آب سرد وجود دارد برای اینکه شیر را تا زمان تولید سرد نگه دراد. در هنگام تولید شیر از مخزن به کلاریفایر پمپ می­شود. کلاریفایر شیر را از مواد خارجی مانند گلبول­های سفید و قرمز خون، سلولهای بافت پستانی و..... پاکسازی می­کند و شیر عادی از مواد خارجی وارد بالانس تانک می­شود. وجود بالانس تانک باعث می­شود که همیشه مقدار ثابتی از شیر وارد دستگاه شود. سپس شیر به پاستور پمپ می­شود.

 پاستوریز اتور چهار مرحله دارد.

در مرحله­ی اول که بخش بازیافت انرژی است شیرخام ورودی با شیر گرم خروجی(پاستوریزه شده) تبادل حرارت داده تا از انرژی استفاده بهینه شود. دمای شیر که به حدود c40 رسید وارد سپراتور می­گردد تا چربی آن گرفته شود چربی شیر باید به حدی برسد که روی پاکت بسته­بندی نوشته شده است( حدود5/2 %). بنابراین از هر یک تن شیرخام 10 کیلو خامه می­گیریم تا چربی به حدود 5/2% درصد برسد. در مرحله دوم شیر از سپراتور به پاستویزاتور پمپ می­شود در اینجا شیر c 40 با آب داغ تبادل حرارت داده تا شیر پاستوریزه شود ( دمای c 73-72) البته این دما ثابت نیست برای هر کارخانه­ای بستگی به کیفیت شیر دارد( در این مرحله اگر شیر به دمای لازم برای پاستوریزاسیون نرسیده باشد دوباره به بالانس تانک بر­می­گردد)

1- سپس شیر وارد دستگاه هموژن می­شود و با فشار 130-120 بار هموژن می­شود تا چربی ان یکنواخت شود.

2- در مرحله سوم پاستوریزاسیون شیر وارد هلد­ینگ می­شود مدت زمان لازم برای پاستوریزاسیون به مدت 15 ثانیه را طی می­نماید.

3- در مرحله چهارم شیر به بخش بازیافت انرژی باز­می­گردد و به وسیله­ی آب سرد تا حدود c4 سرد می­شود سپس وارد مخزن ذخیره­ی شیر پاستوریزه شده این مخزن دارای یک همزن است که شیر کم چرب و پر چرب را با هم مخلوط می­کند تا چربی در حد 5/2% تنظیم شود.

در صورتی که به هر علت بسته­بندی انجام نشود لازم است که شیر تا موقع مصرف، در مخزن نگهداری شیر پاستوریزه ذخیره گردد. شیر پس از مخزن ذخیره به وسیله­ی پمپ به اتاق بسته­بندی منتقل می­شود و پس از بسته­بندی وارد سردخانه با دمای حدود c4 می­شود و پس از 24 ساعت توزیع می­گردد.                                                        

تهیه کننده:

آقای مهندس جعفر کریمی

 

*********88~87************ 

17....اسید لینولئیک

(CLA)

CLA يعني اسيد لينولئيک کونژوکه يک اسيد چرب از خانواده اسيدهاي چرب ضروري براي بدن هستند. CLA به طور معمول در معده نشخوارکنندگان از پيش سازهاي موجود در معده به وسيله باکتري ها و آنزيم هاي خاصي سنتز مي شود. عمده ترين ايزومر CLA ايزومرسيس 9ترانس 11معرفي شده است که گوشت و شير حيوانات نشخوارکننده منابع غني اين ماده هستند؛ البته جيره غذايي اين حيوانات تاثير بسزايي در ميزان توليد CLA و در نتيجه مقدار آن در فرآورده هاي گوشتي و شيري دارد. در اين ميان ثابت شده ميزان CLA در شير گاوهايي که از علوفه طبيعي تغذيه مي کنند تا ميزان 5برابر نسبت به شير گاوهايي که از مواد مصنوعي استفاده ميکنند،بيشتراست
برخي محققان بروز چاقي هاي مفرط در امريکا و کشورهاي پيشرفته و صنعتي امروزي را با کاهش ميزان CLAدر رژيم غذايي مردم به علت نوع جيره غذايي دامها و درنتيجه کاهش CLA در شير و گوشت اين حيوانات مرتبط مي دانند، در حالي که اين اسيد چرب به عنوان يک ترکيب ضدچاقي در کاهش بافت چربي تاثير بسزايي دارد.
در سالهاي اخير، تحقيقات گسترده اي روي خواص مختلف اين اسيد چرب انجام شده است که از مهمترين آنها مي توان خاصيت ضدسرطاني ، تاثير اين اسيد چرب روي افزايش سطح انسولين در بيماران ديابتي ، کاهش کلسترول خون و تقويت سيستم ايمني را نام برد. خواص ضد سرطاني اين نوع اسيد چرب بخصوص درباره سرطان سينه و پروستات به اثبات رسيده است. ضمن آن که مصرف اين ماده تاثير بسياري بر کاهش بافت چربي و بهبود نسبت بافت عضلاني به بافت چربي دارد. هم اکنون طرح گسترده اي روي تاثير CLAبر کلسترول خون نيز در حال انجام است.

خواصCLA

 

ضدسرطان بخصوص در مورد سرطان سینه و ﭘروستات ‘ ضدتصلب شرائین‘ تغییر در مسیر متابولیسم‘ ضد بیماری قند ‘ محرک ایمنی بدن ‘کاهش چربی بدن ‘ تغییر قسمت بندی بدن ‘ محرک قوی شدن استخوان ‘ ازبین برنده فساد خون ومزاج ‘ لاغری مفرط واز بین برنده علائم سل ﭘوستی

 منبعCLA

 یک منبع سی ال ای تولید شده در طول بیوهیدروژنیزاسیون شکمبه ای اسید لینو لئیک می باشد

دومین منبع سی ال ای سنتز شده بوسیله بافتهای حیوانات از روی ترانس11  حدواسط دیگر در بیوهیدروژنیزاسیون اسیدهای چرب غیر اشباع می باشدC18:1  

تحت شرایط تغذیه ای خاص مثل جیره با کنسانتره بالا و فیبر ﭘایین ٬ سطح سی ال ای میتواند تغییر کند در نتیجه میزان ایزومر ترانس 10-سیس12 در چربی شیر افزایش می یابد.اثر ضدسرطانی سی ال ای نیز به ایزومر سیس9-ترانس11 مربوط  میشود که بوسیله تومورهای ﭘستانی در یک موش صحرایی به اثبات رسیده است. اسید رومنیک بعنوان یک نام عمومی برای این ایزومر سی ال ای می باشد. سی ال ای موجود در جیره قادر می باشد تا بروز تومور در حیوانات آزمایشگاهی برای ﭘستان٬ﭘیش معده٬ کولون٬و ﭘوست را کاهش دهد.

فاکتورهای تاثیرگذار بر مقدار CLA چربی نشخوارکنندگان:

مقدار CLA در چربی محصولات غذایی مشتق شده از نشخوار کنندگان به تولید شکمبه ای سی ال ای و ترانس11-C18:1 و فعالیت بافتی آنزیم غیر اشباع کننده 9Δ بستگی خواهد داشت.

 

فاکتورهای تغذیه ای:

- ددسته اول شامل فاکتورهای تغذیه ایی هستند که سوبسترای لیﭘدی برای CLA یا ترانس11-C 18:1  را در شکمبه فراهم می کنند.

- دسته دوم شامل فاکتورهای تغذیه ایی هستند که محیط شکمبه را تغییر میدهند و به موجب آن بر روی باکتریهای در گیر در بیوهیدرو ژنیزاسیون

شکمبه تاثیر می گذارند.

دسته سوم که ممکن است ترکیبی از سوبسترای لیﭘیدی و تغییر جمعیت باکتریایی شکمبه باشند .

در مقایسه با تغذیه جیره کاملا مخلوط با یک مقدار مشابه لیﭘید یا علوفه کنیرو شده و سیلو٬ تغذیه چراگاهی میزان سی ال ای چربی شیر را افزایش  میدهد.(تا حدود 5 برابر)

رسیده بودن علوفه ها هم چنین یک فاکتور مهم و تاثیرگذار بر روی میزان سی ال ای شیر بنظر میرسد. جیره های محتوی علوفه ی در مرحله رشد ابتدایی در مقایسه با جیره های محتوی علوفه رشد نهایی یا چین دوم  منجر به افزایش CLA چربی شیرمی شود.

 

مکملهای CLA و متابولیسم لیﭘید:

مقدار CLA چربی شیر چربی بدن می تواند بوسیله ی مکملهای غذایی سیال  ای افزایش یابد. تحقیقات صورت گرفته بر روی گاوهای شیرده نشهن دادند که مکملهای غذایی سی ال ای منجر به افزایش غلظت CLA چربی شیرمی شود. مکملها حاوی ایزومرهای متعدد سی ال ای از قبیل : سیس 8- ترانس 10 ٬سیس 9- ترانس 11 ٬ ترانس 10 –سیس12  می باشند استفاده از مکملهای CLA در گاوهی شیرده هم چنین موجب کاهش قابل ملاحظه در میزان چربی شیر تولیدی می شوند. در بسیاری از مکملهای تغذیه ای CLA که اخیرا بر روی آنها کار شده است یک کاهش در چربی شیر زنان شیرده  ماده خوکهای شیرده مشاهده شد.

 

نحوه اثر CLA در کاهش چربی شیر:

حدود 40 درصد از اسیدهای چرب در غدد ﭘستانی و 60 درصد آنها بصورت واحدهای از ﭘیش تشکیل شده از طریق خون انتققال می یابند. در غدد ﭘستانی آنزیم لیﭘو ﭘروتئین لیﭘاز(LPL) باعث سنتز چربی از تری اسیل گلیسرول با زنجیره های طویل اسید چرب می شود که این آنزیم حساس به هورمونPPAR می باشد که وجود ایزومرهایCLA که حاوی ترانس 10 (که عامل کاهش چربی شیر می باشد) در شکمبه باعث مختل شدن این هورمون شده و سنتز چربی شیر را کاهش می دهد.

نظریه های دیگر در مورد اثرCLA برروی کاهش چربی شیر این است که وقتی جیره های حاوی اسید چرب غیر اشباع با  فیبر ﭘایین استفاده شودPH شکمبه ﭘایین آمده سﭘس بیو هیدروژنیزاسیون بصو.رت ناقص انجام گرفته در نتیجه اسید چرب تر انس11-C 18 : 1 ایجاد شده که منجر به مختل شدن عمل باکتریهای هضم کننده فیبر می شود و فیبر کمتر موجب تولید استات کمتر یعنی تولید چربی کمتر می شود.

 

 

تهیه کننده:

آقای مهندس یحیی فروتن

*************88~87********

18....کنجاله های دانه های روغنی

کنجاله ها فرآورده فرعی کارخانجات روغن کشی است که پس از استخراج روغن از دانه ها برجای می مانند این فرآورده ها غنی از پروتئین هستند و اکثر آنها غذاهای با ارزشی برای تمام دامها محسوب می شوند بعضی از دانه های روغنی مثل آفتابگردان ، بادام زمینی و پنبه دانه دارای یک پوشش یا پوسته غنی از الیاف به قابلیت هضم پایینی هستند که ارزش غذایی آنها را کاهش می دهد این پوسته ها ممکن است بطور کامل یا نسبی در جریان روغنی کشی به وسیله شکستن والک کردن طی روشی که به پوست گیری مرسوم است جدا گردد به طور کلی ارزش غذایی کنجاله صرف نظر از نوع دانه ای که کنجاله از آن بدست می آید بستگی به شدت پوست گیری دارد چرا که پوست گیری از میزان فیبر آن کاسته و قابلیت هضم را کاهش می دهد .

حدود 95 درصد ازت موجود در کنجاله دانه های روغنی بصورت پروتئین حقیقی بوده و دارای قابلیت هضم بین 90% – 75% و با کیفیت خوب می باشند به طور کلی کیفیت پروتئینی کنجاله بالاتر از کیفیت پروتئین دانه غلات است در بعضی موارد کیفیت پروتئین کنجاله های دانه های روغنی در حد پروتئین حیوانی می باشند هر چند که در مجموع بخوبی آنها نیستند.

از این نظر که آنها توازن نامناسبی از اسیدهای آمینه را دارند و دارای کمبودی عمده از نظر حداقل یک اسیدآمینه محدود کننده هستند در مجموع مقدار سیستین و میتونین در کنجاله ها پائین بوده و مقدار لینرین کمی دارند از این نظر آنها قادر نیستند همراه به دانه های غلات نیازمندیهای اسید آمینه ای تک ؟معده ایها را تامین کنند و باید همراه با یک پروتئین حیوانی در این حیوانات استفاده شوند.

مقدار و کیفیت پروتئین یک دانه روغنی ثابت است ولی مقدار کیفیت آن در کنجاله همان دانه با  توجه به روش استحصال و پوسته گیری می تواند خیلی متغیر باشد مثلا دما و فشار بالا که در روند روغن گیری اعمال می شود می توان در قابلیت هضم و کیفیت ان اثر منفی داشته باشد و بدین تربیت ارزش غذایی  آن کاهش یابد در مواردی هم دما اثرات مثبتی در ارزش غذایی کنجاله ایجاد می کند مثلا در اثر دمای حاصل در جریان روغن کشی از اثرات گوسپیول پنبه دانه کاسته می شود و یا اینکه مواد ضد تغذیه ای موجود در دانه سویا از بین می روند و یا اثر اتشان کم می شود در مواردی بخصوص در روش مکانیکی بصورت باقی ماندن مقداری روغن در کنجاله ها ، این مواد نقش قابل ملاحظه ای در تولید انرژی جیره غذایی دارد میزان فسفر و ویتامینها B در کنجاله ها نسبتاً بالااست ولی از نظر کاروتن و ویتامین E ضعیف هستند .

 

اقسام کنجاله ها

کنجاله ها اقسام متحدد دارند که برخی از انها به واسطه داشتن عناصر سمی یا ضد غذایی هیچگاه مورد استفاده واقع نمی شوند .

1-کنجاله تخم پنبه      2-کنجاله سویا     3-کنجاله آفتابگردان

  4- کنجاله بادام زمینی  5- کنجاله کتان یا بذرک   

  6- کنجاله کلزا ، کلم روغنی یا هنداب     7- کنجاله کنجد    ........

کیفیت و ارزش غذائی کنجاله ها به طور محسوس بستگی به روش استخراج روغن دارد .

 

روشهای صنعتی استخراج  روغن برچهار نوع است .

1ـ فشار غیر مداوم که شامل دو مرحله فشردن پی در پی می باشد که توسط دستگاه هیدرولیک انجام می شود . حرارت دانه ها از 60ـ 80 درجه سانتی گراد تجاوز نمی کند و مدت زمان هر مرحله از فشردن بین 40 تا 60 دقیقه تفاوت می نماید به این ترتیب در این روش که به نام « روش سرد » موسوم است دانه ها پخته نمی شوند و روغنکشی بطور کامل صورت نمی گیرد و بالنتیجه کنجاله حاوی 6 تا 12 درصد چربی می باشد .

2-فشار مداوم یا اکسپلر که در طی آن دانه ها تا 90 درجه سانتیگراد گرم شده و در نتیجه مخصوصی تحت فشار قرار می گیرند در این روش ممکن است میزان حرارت از 120 درجه سانتیگراد تجاوز نماید که به این ترتیب کنجاله بیش از 4 درصد چربی نخواهد داشت دانه های روغنی در این روش کاملا پخته شده و کنجاله حاصل به خوبی برشته
می گرد در این روش که به نام « روش گرم » موسوم است مدت فشار از 3 دقیقه تجاوز نمی کند .

3-استخراج مداوم در این روش استخراج روغن از دانه به وسیله حلالهای الی (مانند سولفوردوکربن – بنزن – اتر و غیره ) و در حرارت متوسط صورت می گیرد ولی پس گرفتن مواد حلال از کنجاله با حرارت بسیار زیاد انجام می شود(مدت یک ساعت در حرارت بیش از 100 درجه سانتیگراد) کنجاله ای که با این روش به دست می اید به نام کنجاله استخراجی یا اکستراکسیون معروف است .

4- استخراج غیر مداوم در این روش حرارتی که به دانه ها داده می شود از 75 درجه سانتیگراد تجاوز نمی کند و کنجاله حاصل هنگام خروج از دستگاه کاملا سفید می باشد .

بطور خلاصه می توان گفت که بین کنجاله حاصله با روش اکسپلر (فشار مداوم ) و روش اکستراکسیون (استخراج مداوم ) از نظر تاثیرات حرارتی اختلاف مهمی وجود ندارد در برخی روشها دانه های روغنی پخته می شوند و در بعضی دیگر پخته نمی شوند منتها ارزش پروتئینی کنجاله ای با روش سرد به دست می آید بهتر حفظ می گردد، بعلاوه فشردن دانه به همراه حرارت با اینکه بهتر روغنگیری میشود ولی تا حدی از قابلیت هضم کنجاله می کاهد.

 همچنین اختلاف اساسی که بین این دو روش وجود دارد میزان چربی است که در کنجاله باقی می ماند کنجاله نوع فشاری که به کنجاله چرب نیز معروف است حداقل تا 4 درصد روغن دارد در صوراتی که کنجاله نوع استخراجی یا کنجاله بی چربی بیش از 5/0 درصد روغن ندارد از طرف دیگر کنجاله هائی که امروزه به دست می آیند غالباً مخلوطب از دو روش می باشند بطوری که باقیمانده حاصله از روش فشاری در مرحله بعد تحت تاثیر حلالهای شیمیایی قرار می گیرد

تهیه کننده:

آقای مهندس عبدالرشید شیخی 

********88~87*******

19....اثرات نیتروژن اوره ای شیر و نیتروژن خون بر تولید مثل گاوهای شیرده

مقدمه: نرخ آبستنی گاوهای شیرده از مهم ترین شاخص های موثر براقتصادی بودن واحدهای پرورش گاو شیری محسوب می شود . تغذیه استاندارد بویژه پروتین وجیره یکی از عوامل موثر بر آبستنی دام ها می باشد . پروتئین بیش از نیاز شیردهی اثرات منفی بر روی تولید مثل دارد. نشخوار کنندگان به دلیل داشتن میکروارگانیسم های شکمبه ، قادرند از منابع ازت غیر پروتئینی مانند اوره در ساخت پروتئین استفاده کنند . اوره در دام ها از دو منبع تامین می گردد ، منابع ازتی غیر پروتئینی (NPN) و پروتئین مازاد بر مصرف ، که هر دو به آمونیاک تجزیه شده وبعد از جذب از خون به سرعت توسط کبد به اوره تبدیل می شوند . مولکول های کوچک اوره سریعا توسط خون در مایعات بدن ، از جمله شیر انتشار یافته و به تعادل می رسد . سطح اوره خون همبستگی بالایی با سطح اوره موجود در جیره غذایی نشخوارکننده دارد . همبستگی بین نیتروژن آوره در خون و شیر مثبت است . یا اصلاح ژنتیکی جهت افزایش تولید شیر ، نرخ آبستنی در گاوهای شیری کاهش می یابد .

نیتروژن اوره خون (BUN )و تولید مثل :

نیتروژن اوره ای خون تحت تاثیر سطوح پروتئین خام و ترکیب کربوهیدارت های جیره قرار دارد (جیره  غذایی با پروتئین بالا مقدار نیتروژن اوره ای خون را افزایش می دهد .افزایش بیش از حد نیتروژن اوره ای خون بر روی اسپرم ، تخمک یا رویان اثر منفی داشته و منجر به کاهش باروری می شود . غلضت بالای نیتروژن اوره ای خون درحیوان ماده باعث کاهش PH رحمی و تولید پروستاگلاندین شده و از طرف دیگر ممکن است اتصال هورمون لوتئینه کننده جسم زرد 2(LH) را به گیرنده های تخمدانی کاهش دهد . که این هورمون ها باعث کاهش غلظت پروژسترون سرم و در نتیجه کاهش باروری می شود نتایج پژوهش ها نشان می دهد غلظت نیتروژن اوره ای خون بیشتر از 20 میلی گرم در دسی لیترباعث کاهش نرخ آبستنی در گاوهای شیرده می شود .

مصرف بیش از اندازه نیتروژن  مقدار امونیاک اوره و دیگر ترکیبات نیتروژنی رحم وخون را افزایش می دهد . این عوامل از طریق به تاخیر انداختن آبستنی ، افزایش دفعات تلقیح به ازای هر آبستنی و مرگ جنین بازده تولید مثلی را تحت تاثیر قرار می دهند . سطوح بالای امونیاک خون ممکن است از طریق کاهش فعالیت سیستم ایمنی منجر به کاهش توان تولید مثلی گردد سطح اوره پلاسما می تواند بیانگر پروتئین جیره و کنترل بازده تولید مثلی نشخوار کنندگان باشد .

نیتروژن اوره شیر (MUN) و تولید مثل :

بیشترین مقدار اوره از طریق ادراردفع  می شود ، ولی مقداری از آن به داخل شیر انتشار
می یابد . بطوریکه نیتروژن اوره حدود5/2 تا3% کل نیتروژن شیر را تشکیل می دهد . نتایج پژوهشگران مختلف نشان داده است که جیره حاوی اوره بالا باعث کاهش تولید شیر در گاوهای پر تولید شده و افزایش نیتروژن اوره ای شیر نیز باعث کاهش  نرخ آبستنی می شود گزارش های زیادی وجود دارد که نشان می دهد بین نژادهای مختلف در ارتباط با اوره شیر تفاوت زیادی وجود دارد . احتمالا تفاوت بین نژادهارا در ارتباط با تفاوت بین اندازه بدن آنها دانسته اند . چون غلظت اوره موجود در شیر تابع وزن بدن است . بنابراین نژادهای که وزن بیشتری دارند دارای غلظت اوره ای بیشتری نیز هستند . اگر چه نیتروژن اوره ای شیر یک معیار و شاخص عالی برای تغذیه است ، ولی شاخص خوب و مناسبتی برای کنترل بازده تولید مثلی گاوها نمی باشد . بنابراین از نیترژون اوره ای شیر می توان به عنوان یک ابزار علمی جهت کنترل پروتئین خام و انرژی مصرفی نسبت به احتیاجات دام استفاده نمود .

بنابراین افزایش میزان نیتروژن اوره ای خون و شیر ممکن است :

1ـ عملکرد تولید مثلی را کاهش دهند .

2ـ احتیاجات انرژی را افزایش دهند .

3ـ چون مکمل های پروتئینی گرانترین بخش جیره است ، هزینه تغذیه را بالا ببرند .

4ـ دفع نیتروژن اضافی و آلودگی منابع آبی را به دنبال داشته باشند .

نیتروژن اوره ای شیر بدن هفته های اول تا سوم شیردهی افزایش مییابد . بعد از هفته سوم شیر دهی میزان آن به تعادل رسیده و معمولا بین 22ـ20 میلی گرم در دسی لیتر باقی می ماند . چون گاوهای شیری پر تولید در اوایل شیری دهی نمی توانند به اندازه کافی خوراک مصرف  کنند ، انرژی مورد نیازانها تامین نمی شود بنابراین برای تامین انرژی از ذخیره بدنی استفاده می نمایند . در نتیجه دچار تعادل منفی انرژی
می شوند . گاوهای شیرده در حال تعادل مثبت انرژی عملکرد تولید مثل بالایی نسبت به گاوهای در حال تعادل منفی انرژی دارند . به دلیل اینکه توازون منفی انرژی غیر قابل اندازه گیری می باشد ، می توان وضعیت تغذیه ای و عملکرد تولید مثلی را از طریق نیتروژن اوره ای شیر مورد ارزیابی قرار داد .

رابطه بین نیتروژن خون و نیتروژن اوره شیر :

نیتروژن اوره شیر و خون هر دو معرف تولید اوره توسط کبد هستند . نیتروژن اوره ای پلاسما و نیتروژن اوره ی شیر شاخصهای سودمندی برای متابولیسم پروتئین و وضعیت تولید مثلی گاوهای شیرده
می باشند . بعد از تغذیه ، زمانیکه نیتروژن اوره ای خون در حال افزایش  است ، نیتروژن اوره ای شیر پایین بوده و هنگامیکه نیتروژن اوره ی خون در حالی کاهش است . نیتروژن اوره ی شیر بیشتر از خون می باشد . برخی محققین نشان دادند که بین نیتروژن اوره ی خون و نیتروژن اوره ای شیر همبستگی زیادی وجود دارد .

 

تهیه کننده :

آقای مهندس مهدی آزاد بخت